KURS ISHI

KIRISH Korxonalarda nazorat tizimini tashkil etish va rivojlantirish mavzusi bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashning muhim omillaridan biridir. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda respublikada korxonalarning umumiy savdo aylanmasi 1025 trillion so‘mdan oshgan bo‘lib, bu o‘sish sur'atlari bilan birga nazorat mexanizmlariga bo‘lgan talabning ortganini ko‘rsatadi [1]. Xususan, kichik va o‘rta biznes subyektlari soni 2023-yilda 500 mingdan ortiqqa yetganligi, ularning moliyaviy barqarorligi va samaradorligini ta’minlashda ichki nazorat tizimlarining roli yanada oshganini anglatadi [2]. Shu bilan birga, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va moliyaviy intizomni kuchaytirishga qaratilgan hukumat chora-tadbirlari, jumladan, korrupsiyaga qarshi kurash bo'yicha qabul qilingan qonun hujjatlari, nazorat tizimlarining nafaqat moliyaviy, balki komplayens va axloqiy jihatdan ham mustahkam bo'lishini talab qilmoqda [3]. Xalqaro miqyosda esa, KPMG tomonidan o'tkazilgan tadqiqotga ko'ra, korxonalarning 70% dan ortig'i samarali ichki nazorat tizimiga ega emasligi sababli yillik daromadining o'rtacha 5-7% ni yo'qotadi [4]. Bunday holat, ayniqsa, bozor iqtisodiyoti sharoitida rivojlanayotgan O'zbekiston korxonalari uchun xavflarni minimallashtirish va investitsion jozibadorlikni oshirishda nazorat tizimining strategik ahamiyatini yanada ta'kidlaydi. Mavjud tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, korxonalarda nazorat tizimini tashkil etish va rivojlantirishga qaratilgan sa'y-harakatlarga qaramay, amaliyotda ko‘plab muammolar mavjud. Xususan, ichki nazorat standartlariga rioya etishda yetarli darajada tizimlilikning yo‘qligi, risk menejmenti strategiyalarining samaradorligi pastligi, shuningdek, moliyaviy nazoratning axborot texnologiyalari bilan integratsiyasida qiyinchiliklar kuzatilmoqda [5]. Korxonalar ko‘pincha nazoratni faqatgina audit vazifasi sifatida qabul qilib, uni strategik boshqaruv vositasi sifatida to‘liq ishga solmaydilar. Bu esa, o‘z navbatida, moliyaviy xatarlar, operatsion samaradorlikning pasayishi va korporativ boshqaruvdagi kamchiliklarga olib keladi [6]. O'zbekiston sharoitida, kichik va o‘rta biznesda nazorat tizimlarini joriy etish uchun malakali kadrlar va moliyaviy resurslar yetishmasligi ham dolzarb muammolardan biridir. Shu sababli, ushbu kurs ishi korxonalar ...