KURS ISHI

KIRISH Bugungi globallashuv va raqamlashtirish davrida korxonalarning barqaror rivojlanishi va raqobatbardoshligini taʼminlashda inson kapitaliga investitsiya kiritish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Jahon iqtisodiyotida inson kapitali investitsiyalari bozorining umumiy hajmi 2023-yilda 450 milliard dollardan oshdi va 2028-yilga borib yiliga o‘rtacha 7.5% o‘sishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish tendensiyasi xodimlarni o‘qitish, malakasini oshirish va ularning sog‘lig‘ini saqlashga yo‘naltirilgan xarajatlarning tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda ham ushbu sohada sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-sonli Farmoniga ko‘ra, 2024-yilda ishchi kuchi malakasini oshirish va qayta tayyorlashga budjetdan 200 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ ajratilishi rejalashtirilgan bo‘lib [2], bu ko‘rsatkich oldingi yillarga nisbatan 1.5 barobar ko‘pdir. Xususiy sektorda ham korxonalar inson kapitaliga sarmoya kiritish orqali ishlab chiqarish samaradorligini o‘rtacha 10-15% ga oshirishi va xodimlarning qo‘nib qolish darajasini 20% ga kamaytirishi mumkinligi aniqlangan [3]. Bu holat, inson kapitaliga kiritilgan investitsiyalarning nafaqat ijtimoiy, balki iqtisodiy samaradorligi ham yuqoriligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, korxonalarda inson kapitaliga investitsiya kiritishning iqtisodiy samaradorligini aniq miqdoriy baholash va uni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalasi hali to‘liq hal etilmagan dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Ko‘pgina korxonalar inson resurslariga kiritilgan xarajatlarni an’anaviy tarzda harajat sifatida qabul qilib, ularni kapital investitsiyalari kabi qaytarilishini tahlil qilishga yetarli e’tibor bermaydi. Natijada, o‘quv dasturlari, sog‘liqni saqlash paketlari yoki motivatsiya tizimlarining haqiqiy iqtisodiy foydasi ko‘pincha baholanmay qoladi. Bu esa moliyaviy resurslarni noto‘g‘ri taqsimlashga va inson kapitali rivojlanishi imkoniyatlaridan to‘liq foydalana olmaslikka olib keladi. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida, rivojlanayotgan bozor iqtisodiyotida, korxonalarda inson kapitaliga kiritilgan investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini aniq baholash uslublarini joriy etish orqali raqobatbardoshlikni oshirish va innovatsion salohiyatni kuchaytirish zarurati yanada ortadi. Inson kapitaliga investitsiya kiritishning nazariy asoslari va amaliyotini o‘rganishga bag‘ish ...