KURS ISHI

KIRISH Inson kapitaliga investitsiyalar bugungi global iqtisodiyotda davlatlarning barqaror rivojlanishi va raqobatbardoshligini taʼminlashda markaziy oʻrin egallaydi. Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda inson kapitali indeksi boʻyicha dunyo boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich 0.62 ni tashkil etgan boʻlsa [1], rivojlangan mamlakatlarda bu koʻrsatkich 0.75 dan oshadi. Oʻzbekistonda esa 2023-yilda inson kapitali indeksi 0.65 ga yetgan [2], bu mamlakatning ushbu yoʻnalishdagi salohiyatini va hali toʻliq foydalanilmagan imkoniyatlarini koʻrsatadi. Taʼlim, sogʻliqni saqlash va malaka oshirishga yoʻnaltirilgan sarmoyalar iqtisodiy oʻsishni tezlashtiruvchi asosiy omillardan biridir. Xususan, Jahon Iqtisodiy Forumi hisobotlariga koʻra, inson kapitaliga kiritilgan har bir dollar investitsiya uzoq muddatda yalpi ichki mahsulotni 3-5 baravargacha oshirishi mumkin [3]. Oʻzbekistonda ham iqtisodiy islohotlar sharoitida inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar hajmi tobora ortib bormoqda; masalan, davlat byudjetining 18% dan ortigʻi taʼlim xarajatlariga yoʻnaltirilgan [4], bu esa ushbu mavzuning dolzarbligini va amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Hozirgi shiddatli globallashuv va raqamlashtirish davrida inson kapitalining sifati va miqdori davlatlar iqtisodiyoti uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Texnologik taraqqiyot mehnat bozoriga yangi talablar qoʻyib, doimiy ravishda yangi koʻnikmalar egallashni taqozo etmoqda. Bu esa taʼlim tizimiga, kadrlar malakasini oshirishga va aholi salomatligini mustahkamlashga qaratilgan kompleks investitsiyalar zaruratini yuzaga keltiradi. Biroq, inson kapitaliga kiritilgan investitsiyalarning iqtisodiy samarasini aniq baholash, ularning uzoq muddatli taʼsirini prognoz qilish va moliyaviy oqlash mexanizmlarini ishlab chiqishda hali koʻplab amaliy muammolar mavjud. Ayniqsa, Oʻzbekiston sharoitida investitsiyalarning qaytimini bevosita iqtisodiy oʻsish va bandlik koʻrsatkichlari bilan bogʻlaydigan samarali modellar va baholash usullarini joriy etishga boʻlgan ehtiyoj yuqori. Shu bois, ushbu kurs ishi inson kapitaliga investitsiyalarning nazariy asoslarini chuqur oʻrganish, xalqaro tajribalarni tahlil qilish va ularning Oʻzbekiston iqtisodiyotidagi amaliy samarasini baholash orqali mavjud boʻshliqlarni toʻldirishni maqsad qilgan. Inson kapitali nazariyasining shakllanishi va rivojlanishiga koʻplab xorijiy olim ...