KURS ISHI

KIRISH Global ishlab chiqarish sanoati yiliga o'rtacha 3.5% o'sish sur'atiga ega bo'lib, 2023-yilda umumiy hajmi 16.5 trillion dollarni tashkil etdi [1]. O'zbekistonda sanoat ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 5.6% ga o'sgan bo'lib, bu YaIMning 28.5% ini tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, mahalliy korxonalarning ishlab chiqarish samaradorligi jahon o'rtacha ko'rsatkichlaridan 15-20% ga past ekanligi, shuningdek, eskirgan texnologiyalar ulushi 40% dan oshishi [3] ularning raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. O'zbekistonning 2030-yilgacha sanoatni rivojlantirish strategiyasida ishlab chiqarishni raqamlashtirish va avtomatlashtirish darajasini 25% ga oshirish vazifasi qo'yilgan [4], bu esa korxonalarning tashkiliy-texnik darajasini kompleks baholash va takomillashtirishning dolzarbligini yanada oshiradi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida korxonalarning barqaror rivojlanishi bevosita ularning tashkiliy-texnik darajasining optimalligi bilan bog'liq. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish, mahsulot sifatini yaxshilash va innovatsiyalarni joriy etish uchun tashkiliy tuzilmalarni takomillashtirish, zamonaviy texnologiyalarni qo'llash va ilg'or boshqaruv usullarini tatbiq etish zarur. Aks holda, korxonalar bozor talablariga moslasha olmay, o'z raqobatdoshligini yo'qotishi va hatto faoliyatini to'xtatishi mumkin. Tashkiliy-texnik darajani kompleks baholash mexanizmlarining yetishmasligi va mavjud usullarning O'zbekiston sharoitlariga to'liq mos kelmasligi esa ushbu muammoning hal etilishini kechiktirmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy adabiyotlarda keng yoritilgan. Jahon miqyosida P. Drucker (1954) boshqaruv nazariyasining asoslarini yaratib, tashkiliy tuzilmalarning samaradorlikka ta'sirini o'rganishga katta hissa qo'shgan [5]. M. Porter (1985) korxona raqobat strategiyalari va qiymat zanjiri tahlili orqali tashkiliy jarayonlarni takomillashtirish yo'llarini ko'rsatib bergan [6]. W. Deming (1986) esa sifat menejmenti va doimiy takomillashtirish falsafasini ishlab chiqib, texnologik jarayonlarning optimalligi muhimligini ta'kidlagan [7]. G. Hamel (1990) korporativ strategiya va innovatsion boshqaruv masalalarini tadqiq etib, tashkiliy-texnik o'zgarishlarning korxona barqarorligidagi rolini asoslagan [8]. So'nggi yillarda, E. Brynjolfsson va A. McAfee (2014) raqam ...