KURS ISHI

KIRISH Korxonaning innovatsion faoliyati zamonaviy iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda innovatsiyalarga investitsiyalar hajmi so‘nggi yillarda sezilarli darajada oshib bormoqda. Masalan, 2023-yilda innovatsion faoliyatga yo‘naltirilgan sarmoyalar umumiy investitsiyalarning 12.3% ini tashkil etib, bu ko‘rsatkich 2021-yilga nisbatan 4.7% punktga o‘sgan [1]. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligining ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda kichik va o‘rta biznes subyektlarining innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi 1.5 trillion so‘mdan oshgan, bu yalpi ichki mahsulotning (YIM) 0.5% ini tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda O‘zbekiston Global Innovation Index (GII) reytingida 132 mamlakat orasida 82-o‘rinni egalladi, bu 2021-yilga nisbatan 10 pog‘onaga yuqorilashni anglatadi [3]. Bu raqamlar innovatsion faoliyatning mamlakat iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega ekanligini yaqqol ko‘rsatadi. Mavjud tezkor globallashuv va raqobat sharoitida korxonalarning barqaror rivojlanishi va bozorlardagi ulushini saqlab qolishi innovatsion yondashuvlarga bevosita bog‘liq. O‘zbekiston korxonalari uchun texnologik yangilanish, mahsulot va xizmatlar assortimentini kengaytirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish hamda xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni ta’minlash dolzarb muammolardan hisoblanadi. Innovatsion faoliyatning samarasiz boshqarilishi, yetarli moliyalashtirish mexanizmlarining yo‘qligi, risklarni baholash tizimining nomukammalligi va huquqiy bazadagi ayrim kamchiliklar innovatsiyalarni joriy etishga to‘siq bo‘lmoqda. Shu sababli, korxonaning innovatsion faoliyatini tahlil qilish, takomillashtirish yo‘llarini izlash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli tadqiqotlar olib borilgan. Jozef Shumpeter (Joseph Schumpeter) innovatsiyani iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayveri sifatida ta’riflab, "yaratuvchi buzilish" (creative destruction) nazariyasini ilgari surgan [4]. Everett Rodjers (Everett Rogers) o‘zining "Innovatsiyalar tarqalishi" (Diffusion of Innovations) asarida yangiliklarning jamiyatga qanday tarqalishi va qabul qilinishini tadqiq etib, innovatsiyalarni qabul qiluvchilarning turli toifalarini aniqlagan [5]. Kris Kleyton Kristensen (Clayton Christensen ...