KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekistonda chakana savdo aylanmasi 277,1 trillion so‘mni tashkil etib [1], marketing faoliyatining korxonalar daromadiga bevosita ta’siri yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Shu bilan birga, internet savdosining hajmi 2022-yildagi 14,8 trillion so‘mdan 2023-yilda 25,6 trillion so‘mga yetib, 72,9% o‘sish ko‘rsatdi [2], bu esa raqamli marketing strategiyalarining dolzarbligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida raqamli reklama xarajatlari 2024-yilda 700 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [3], bu har qanday korxona uchun marketing faoliyatini to‘g‘ri tashkil etish va samaradorligini doimiy baholash zarurligini ta’kidlaydi. O‘zbekiston iqtisodiyotining o‘sish sur’atlari, xususan, Yalpi Ichki Mahsulotning 2023-yilda 6,0% ga o‘sgani [4] sharoitida, korxonalar o‘rtasida raqobat kuchayib bormoqda, bu esa marketingni nafaqat sotish vositasi, balki barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi strategik element sifatida ko‘rib chiqishni talab etadi. Korxonalar uchun marketing samaradorligi — marketing xarajatlarining foydaga aylanish darajasi — muhim KPI (Key Performance Indicator) bo‘lib, uzoq muddatli rivojlanishni ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Korxonaning marketing faoliyatini optimallashtirish bugungi kunda har qanday biznes uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. Bozordagi o‘zgaruvchanlik, iste’molchilar xatti-harakatlaridagi dinamik o‘zgarishlar va globallashuv sharoitida marketing strategiyalarini doimiy ravishda qayta ko‘rib chiqish va yangilab borish zaruriyati yuzaga kelmoqda. O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznes subyektlarining umumiy korxonalar sonidagi ulushi 90% dan oshganligi [5] sababli, aynan shu korxonalarda marketing faoliyatini ilmiy asoslangan metodlar bilan takomillashtirish iqtisodiy o‘sishga sezilarli hissa qo‘shishi mumkin. Hozirda ko‘plab korxonalar marketing byudjetlarini samarali taqsimlashda, raqamli marketing imkoniyatlaridan to‘liq foydalanishda va mijozga yo‘naltirilganlik (Customer-Centricity) tamoyillarini o‘z faoliyatiga integratsiya qilishda qator muammolarga duch kelmoqda. Shuningdek, marketing risklarini oldindan baholash va moliyaviy asoslash mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi korxonalarning marketing investitsiyalaridan kutilgan samaradorlikni ololmasligiga olib kelmoqda, bu esa ushbu mavzuni chuqur o‘rganishni dolzarb qiladi. Marketing nazariyasining shakllanishi va rivojlanishiga ko‘plab xorijiy oliml ...