KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda global moliyaviy tizimning ajralmas qismi bo'lgan kredit bozori o'zining dinamik rivojlanishi bilan ajralib turadi. Jahon kredit bozori hajmi 2023-yil yakuniga ko'ra taxminan 140 trillion AQSh dollaridan oshdi, bu esa iqtisodiyotning turli sektorlari uchun mablag' ta'minotining asosiy manbai ekanligini ko'rsatadi [1]. O'zbekistonda esa kreditlash tizimining rivojlanishi oxirgi yillarda sezilarli sur'atlarda kechmoqda. Xususan, tijorat banklari tomonidan berilgan kreditlar hajmi 2023-yilda 30% ga o'sib, 500 trillion so'mdan oshdi, bu esa milliy iqtisodiyotda tadbirkorlikni rivojlantirish va investitsiyaviy faollikni rag'batlantirishga qaratilgan islohotlarning samarasidir [2]. Ushbu raqamlar kreditning nafaqat davlatlararo, balki ichki iqtisodiy rivojlanishda ham naqadar muhim rol o'ynashini tasdiqlaydi. Shunday ekan, kreditning mohiyati, uning moliya tizimidagi o'rni hamda zamonaviy iqtisodiyotda yaratayotgan ta'sirlarini chuqur tahlil qilish dolzarb vazifalardan biridir. Kredit tizimi iqtisodiyotning turli qatlamlariga moliyaviy resurslarni samarali taqsimlash, sarmoyaviy jarayonlarni rag'batlantirish hamda iqtisodiy o'sishni ta'minlashda markaziy o'rin tutadi. Biroq, global iqtisodiyotda inflyatsiya bosimining kuchayishi, geosiyosiy noaniqliklar va moliyaviy bozordagi o'zgarishlar kreditlashning yangi muammolarini yuzaga keltirmoqda. Xususan, "muammoli kreditlar" (NPL) darajasining o'sishi bank tizimining barqarorligiga tahdid solmoqda, bu esa kredit risklarini boshqarish va kredit portfellarini optimallashtirish bo'yicha yangi yondashuvlarni talab etadi. Mamlakatimizda ham kreditlash jarayonini takomillashtirish, kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash hamda iqtisodiyotning strategik tarmoqlariga yo'naltirilgan kreditlashni kuchaytirish bo'yicha sa'y-harakatlar davom etmoqda. Shu nuqtai nazardan, ushbu kurs ishida kreditning fundamental jihatlarini tushunish, uning hozirgi iqtisodiyotda tutgan o'rni va kelajakdagi rivojlanish istiqbollarini o'rganish zarurati yanada ortadi. Mavzu bo'yicha jahon ilmiy hamjamiyatida qator tadqiqotlar amalga oshirilgan. Jumladan, Milton Fridman o'zining monetarist nazariyasi doirasida pul massasi va kredit siyosatining iqtisodiyotga ta'sirini chuqur tahlil qilib, kreditning inflyatsiya va iqtisodiy sikllarga aloqadorligini ko'rsatib bergan [3]. James Tobin "q-teoriyasi" yordamida kompaniya investi ...