KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda global telekommunikatsiya bozorining hajmi 2023-yilda 1.5 trillion AQSh dollaridan oshdi va bu ko'rsatkich yiliga o'rtacha 7.5% ga o'smoqda [1]. O'zbekistonda esa keng polosali internetga ulanish ko'rsatkichi 2024-yilning boshida 80% ga yetdi, bu esa ma'lumotlar uzatish hajmini va tezligini oshirish zaruratini kun tartibiga qo'ymoqda [2]. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, “aqlli” shaharlar konsepsiyasining joriy etilishi hamda axborot texnologiyalariga bo'lgan talabning ortib borishi natijasida mavjud telekommunikatsiya infratuzilmalarining cheklovlari yanada sezilarli bo'lmoqda. Lazerli bog'lanishlar, xususan, erkin fazo optikasi (FSO) texnologiyalari, yuqori tezlikdagi, ishonchli va xavfsiz ma'lumotlar uzatishni ta'minlashda muhim yechim sifatida e'tirof etilmoqda. Bu texnologiyalar optik tolali aloqa liniyalarini tortish imkoniyati cheklangan yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo'lmagan hududlarda, shuningdek, tezkor va moslashuvchan tarmoqlar yaratishda alohida o'rin tutadi. Hozirgi kunda mavjud telekommunikatsiya tarmoqlaridagi asosiy muammolar, jumladan, ma'lumotlar uzatish tezligining pastligi, ulanishning barqarorligidagi kamchiliklar va tarmoq xavfsizligining ta'minlanishi kabi masalalar lazerli bog'lanishlar texnologiyalarini yanada chuqurroq o'rganishni va amaliy qo'llashni taqozo etadi. Lazerli bog'lanishlar, ayniqsa, erkin fazo optikasi (FSO) sohasidagi tadqiqotlar XX asrning ikkinchi yarmidan boshlangan bo'lib, jahon ilm-fani tomonidan katta qiziqish uyg'otgan. Masalan, Arthur L. Schawlow va Charles H. Townes lazerlarni ixtiro qilishga qo'shgan hissasi uchun Nobel mukofotiga sazovor bo'lishgan va bu ishlar lazer nurlarining ma'lumot uzatishdagi imkoniyatlarini ochib bergan [3]. Keyinchalik, Muriel E. Wilson va boshqalar FSO tizimlarida atmosfera ta'sirini modellashtirish bo'yicha fundamental ishlarni amalga oshirib, bunday aloqa liniyalarining ishonchliligini oshirish yo'llarini izlashgan [4]. Richard G. Beck va hamkasblari atmosfera turbulensiyasining optik signallarga ta'sirini kamaytirish uchun adaptiv optika texnologiyalarini qo'llash bo'yicha tadqiqotlar olib borishgan [5]. Shuningdek, Andrea Mandanici FSO tizimlarida WDM (Wavelength Division Multiplexing) texnologiyasini joriy etish imkoniyatlarini va uning samaradorligini tahlil qilgan [6]. O'zbekistonda ham lazer texnologiyalari va optik aloqa sohasida t ...