KURS ISHI

KIRISH Magnoliyadoshlar oilasi gulli o‘simliklar olamidagi eng qadimgi va evolyutsion jihatdan muhim guruhlardan biri hisoblanadi. Bugungi kunda magnoliyadoshlar turkumiga mansub o‘simliklar nafaqat biologik xilma-xillikni saqlashda, balki tibbiyot, farmatsevtika va dekorativ bog‘dorchilikda ham katta ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston hududida magnoliyadoshlarning ayrim turlari va ularning yovvoyi qarindoshlari mavjud bo‘lib, bu o‘simliklar genetik resurslarning muhim manbai hisoblanadi. O‘zbekiston Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat florasidagi endemik va noyob o‘simlik turlarining 15% dan ortig‘i [1] yo‘qolib ketish xavfi ostida turibdi, bu esa ularni chuqur o‘rganish va muhofaza qilish zaruratini keltirib chiqaradi. Global miqyosda esa, har yili 20 000 dan ortiq o‘simlik turi yo‘qolib borayotgani taxmin qilinadi [2], bu esa biologik xilma-xillikning keskin kamayishiga olib kelmoqda. Magnoliyadoshlar oilasining dolzarbligi, ayniqsa, ularning ekotizimlardagi o‘rni va tibbiyotdagi potentsial ahamiyati bilan bog‘liq. Ushbu o‘simliklar biologik faol moddalarga boy bo‘lib, ulardan yangi dorivor preparatlar yaratish imkoniyatlari mavjud. Biroq, O‘zbekistonda magnoliyadoshlar oilasiga oid turlar va ularning populyatsiyalarining holati to‘liq o‘rganilmagan. Ular duch kelayotgan dolzarb muammolar, jumladan, yashash muhitining buzilishi, iqlim o‘zgarishi va noqonuniy yig‘ish kabi omillar ularni yo‘qolib ketish xavfi ostiga qo‘yadi. Shuningdek, ularni saqlash va ko‘paytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan strategiyalar va moliyaviy mexanizmlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Bu esa ushbu oilaning respublikadagi turlarini chuqur tadqiq etish, ularning populyatsiya holatini baholash va muhofaza qilish bo‘yicha samarali chora-tadbirlarni ishlab chiqishni dolzarb vazifaga aylantiradi. Magnoliyadoshlar oilasini o‘rganish bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, P.R. Crane (2007) o‘z tadqiqotlarida magnoliyadoshlarning filogenetik tarixini va evolyutsion tendensiyalarini keng tahlil qilgan holda, ularning qazilma qoldiqlariga asoslanib, bu oilaning gulli o‘simliklar evolyutsiyasidagi markaziy rolini isbotladi [5]. S.S. Kim va uning hamkorlari (2018) esa magnoliyadoshlar tarkibidagi bioaktiv birikmalarni, xususan, lignanlar va alkaloidlarni chuqur o‘rgangan holda, ularning sara ...