KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti (YIM) 7,8% ga o‘sgan holda 90 milliard dollardan oshdi [1], bu so‘nggi yillardagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda inflatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [2], bu esa aholi xarid qobiliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Mamlakatning tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard dollarga yetgan holda, eksport hajmi 24,4 milliard dollarni tashkil etdi [3], bu iqtisodiyotning tashqi shoklarga nisbatan zaifligini ko‘rsatadi. Ushbu raqamlar makroiqtisodiy nisbatlar, xususan, YIM o‘sishi, inflyatsiya, ishsizlik darajasi va valyuta kursi kabi ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni va ularning barqaror iqtisodiy rivojlanish uchun ahamiyatini yaqqol namoyon etadi. Global iqtisodiyotdagi o‘zgaruvchanlik, jumladan, jahon bozorlaridagi narxlar o‘zgarishi va geosiyosiy keskinliklar sharoitida makroiqtisodiy nisbatlarning barqarorligini ta’minlash, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va aholi farovonligini oshirish O‘zbekiston hukumati uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda makroiqtisodiy nisbatlarning barqarorligi va ularga ta'sir etuvchi omillarni chuqur tahlil qilish strategik ahamiyat kasb etmoqda. Iqtisodiyotda muvozanatli rivojlanishni ta’minlash, inflatsiya bosimini jilovlash, barqaror ish o‘rinlarini yaratish va valyuta kursining keskin tebranishlarining oldini olish uchun ushbu nisbatlarni doimiy ravishda monitoring qilish zarur. Shu bilan birga, O‘zbekiston iqtisodiyotida davlat sektori ulushining yuqoriligi, iqtisodiyotning xomashyo eksportiga bog‘liqligi va xususiy sektorning hali to‘liq rivojlanmaganligi kabi strukturaviy muammolar makroiqtisodiy nisbatlarning barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishi aynan shu muammolarni ilmiy asosda tahlil qilish, ularning yechimini topish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Mavjud adabiyotlarda makroiqtisodiy nisbatlar nazariy jihatdan keng o‘rganilgan bo‘lsa-da, O‘zbekiston sharoitida ularga ta’sir etuvchi omillarning o‘ziga xos xususiyatlari, ularning xavf-xatarlarini baholash va milliy iqtisodiyotga tatbiq etish bo‘yicha tizimli va kompleks tadqiqotlar hali ham yetarli emas. Makroiqtisodiy nisbatlar nazariyasi va amaliyoti jahon iqtis ...