KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda maʼmuriy huquqbuzarliklar soni 1,5 milliondan oshganligi, ularning qariyb 70% dan ortigʻini yoʻl harakati qoidalari buzilishi tashkil etishi [1], vaqt oʻtishi bilan aholining ijtimoiy-iqtisodiy faolligi oshgan sari bu koʻrsatkichning yildan yilga oʻrtacha 8-10% ga oʻsib borayotgani [2] ushbu mavzuning dolzarbligini yaqqol koʻrsatadi. Maʼmuriy huquqbuzarliklar nafaqat fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga ziyon yetkazadi, balki davlat boshqaruvi samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatib, jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyat darajasining pasayishiga ham olib keladi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi maʼlumotlariga koʻra, maʼmuriy javobgarlikka tortilgan shaxslarning soni 2022-yilga nisbatan 2023-yilda 5% ga oshgan [3]. Xususan, sogʻliqni saqlash sohasida sanitariya qoidalari va normalariga rioya etmaslik bilan bogʻliq huquqbuzarliklar 2023-yilda 12% ga oʻsgan boʻlsa [4], ekologik sohadagi maʼmuriy huquqbuzarliklar sabab davlat byudjetiga 25 milliard soʻmdan ortiq jarima undirilgan [5]. Bu raqamlar maʼmuriy huquqbuzarlikning yuridik xususiyatlarini chuqur tahlil qilish, ularning oldini olish va profilaktikasini kuchaytirish boʻyicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biri ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu mavzu, ayniqsa, Oʻzbekistonning hozirgi islohotlar jarayonida, huquq ustuvorligini taʼminlash, fuqarolarning erkinliklarini kafolatlash va davlat organlari faoliyatida shaffoflikni oshirishga qaratilgan harakatlar fonida alohida ahamiyat kasb etadi. Maʼmuriy huquqbuzarliklar tizimidagi mavjud boʻshliqlar, yaʼni javobgarlikning individualizatsiyasidagi muammolar, ayrim hollarda sanksiyalarning nomutanosibligi hamda huquqni qoʻllash amaliyotidagi turlicha yondashuvlar, adolat tamoyillariga putur yetkazishi mumkin [6]. Shu bilan birga, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda huquqbuzarliklarni aniqlash va ularga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish, shuningdek, huquqbuzarliklarning sabablari va shart-sharoitlarini chuqur oʻrganish orqali profilaktik choralarni kuchaytirish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Bu esa nafaqat huquqiy tizimning oʻzini takomillashtirishga, balki jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirishga ham xizmat qiladi. Maʼmuriy huquqbuzarlik va javobgarlik masalalari xalqaro miqyosda koʻplab olimlar tomonida ...