KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida ma'muriy huquqbuzarliklarga qarshi kurashish va ularning oldini olish jamiyatda huquqiy tartibotni mustahkamlashning muhim sharti hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2023-yilgi hisobotlariga ko'ra, mamlakatda qayd etilgan ma'muriy huquqbuzarliklar soni 2,5 milliondan oshgan [1]. Bu raqamlar, ayniqsa, yo'l harakati qoidalarini buzish, mayda bezorilik va davlat organlariga hujjatlarni o'z vaqtida taqdim etmaslik kabi sohalarda yuqori bo'lib, umumiy huquqbuzarliklar tarkibining qariyb 70% ini tashkil etadi [2]. Davlat budjetiga ma'muriy jarimalardan tushgan mablag'lar 2022-yilda 1,8 trillion so'mdan ortgan bo'lsa, 2023-yilda bu ko'rsatkich 2,3 trillion so'mga yetgan [3]. Shu bilan birga, recidivism rate, ya'ni huquqbuzarlik sodir etgan shaxslarning qayta huquqbuzarlik sodir etish darajasi, so'nggi uch yilda o'rtacha 20-25% atrofida saqlanib qolmoqda, bu esa profilaktika va jazoning samaradorligi borasida chuqur tahlillarni talab etadi [4]. Jahon miqyosida esa, rivojlangan mamlakatlarda ma'muriy huquqbuzarliklarni raqamli tizimlar orqali qayd etish va tahlil qilish amaliyotlari keng qo'llanilib, bu huquqbuzarliklar darajasini o'rtacha 10-15% ga kamaytirish imkonini bermoqda [5]. Bu holat, O'zbekistonda ma'muriy huquqbuzarliklarning yuridik xususiyatlarini chuqur o'rganish, ularning oldini olish va samarali javobgarlik tizimini shakllantirish bo'yicha ilmiy yondashuvlarning dolzarbligini yaqqol ko'rsatadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, ma'muriy huquqbuzarliklar jamiyat hayotining barcha jabhalariga salbiy ta'sir ko'rsatadi, iqtisodiy rivojlanishga to'sqinlik qiladi, fuqarolarning huquqlari va erkinliklariga putur yetkazadi hamda davlat boshqaruvi samaradorligini pasaytiradi. Bugungi kunda O'zbekistonda ma'muriy huquqbuzarliklar qonunchiligi takomillashib bormoqda, ammo ularning yuridik xususiyatlarini aniq va chuqur tahlil qilish, huquqbuzarlik tarkibining barcha elementlarini ilmiy asosda o'rganish bo'yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, huquqbuzarliklar profilaktikasi bo'yicha mavjud chora-tadbirlarning risk tahlili va moliyaviy asoslash mexanizmlari yetarli darajada rivojlanmagan. Shuningdek, ma'muriy jazolarning inson xulq-atvoriga ta'siri va uning qayta huquqbuzarlik sodir etishga qay darajada ta'sir qilishini baholash bo'yicha tizimli tadqiqotlar cheklangan. Ushbu bo'shliqlar, mavjud qon ...