KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda maqsadli jamg‘armalar, jumladan, Inqirozga qarshi kurash jamg‘armasi, Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi, Bandlikka ko‘maklashish davlat jamg‘armasi kabi tashkilotlarning aktivlari sezilarli darajada o‘sdi. Masalan, 2023-yil yakuni bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi aktivlari 20,4 milliard AQSH dollarini tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 8,5% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Davlat budjetidan tashqari maqsadli jamg‘armalar daromadlari 2023-yilda 34,7 trillion so‘mni tashkil etib, bu umumiy budjet daromadlarining qariyb 11% ini tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda Bandlikka ko‘maklashish davlat jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan 574 mingdan ortiq fuqaroga 1,2 trillion so‘mdan ziyod subsidiya va moddiy yordamlar ajratildi [3]. Bunday ulkan moliyaviy resurslar va ular orqali amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarning hajmi maqsadli jamg‘armalarning barqaror faoliyatini va ulardagi moliyaviy barqarorlikni ta’minlashning ahamiyatini oshiradi. Mazkur jamg‘armalarning moliyaviy resurslarini samarali boshqarish, xususan, risklarni aniqlash, baholash va ularni minimallashtirish mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb vazifadir. Bugungi globallashgan va murakkab iqtisodiy sharoitlarda moliyaviy bozorlardagi o‘zgaruvchanlik, geosiyosiy keskinliklar va texnologik transformatsiyalar maqsadli jamg‘armalar faoliyatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Xalqaro valyuta fondining 2023-yilgi hisobotida qayd etilishicha, rivojlanayotgan mamlakatlardagi davlat moliyasi risklari, jumladan, inflyatsiya, valyuta kursining o‘zgaruvchanligi va kredit xavfi global moliyaviy barqarorlikka tahdid solmoqda [4]. O‘zbekistonda ham xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi, eksport-import operatsiyalarining kengayishi va raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi yangi turdagi moliyaviy va operatsion risklarni keltirib chiqarmoqda. Hozirgi kunda mavjud risklarni boshqarish tizimlari ba’zi hollarda ushbu yangi tahdidlarga to‘liq mos kela olmayapti, bu esa jamg‘armalar aktivlarining qadrsizlanishi, kutilmagan yo‘qotishlar va ijtimoiy dasturlarning moliyalashtirilishida uzilishlar xavfini oshirmoqda. Shuningdek, pandemiya davridagi global iqtisodiy beqarorlik va uning oqibatlari maqsadli jamg‘armalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda risklarni proaktiv boshqarishning muhimligini yaqqol ko‘rsati ...