KURS ISHI

KIRISH Markaziy banklar har qanday zamonaviy iqtisodiyotning tayanch instituti bo‘lib, mamlakatning pul-kredit siyosatini boshqarish, inflyatsiya barqarorligini ta’minlash va moliyaviy tizimning uzluksiz faoliyatini kafolatlash orqali iqtisodiy o‘sish va aholi farovonligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil yakuniga ko‘ra O‘zbekistonda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1], bu so‘nggi yillardagi barqaror pasayish tendensiyasini aks ettiradi, ammo hali ham xalqaro maqsadli ko‘rsatkichlardan yuqoriroqdir. Shuningdek, mamlakatning umumiy bank aktivlari hajmi 2023-yilda 620 trillion so‘mdan oshdi, bunda Markaziy bankning bank nazorati va tartibga solish funksiyalari muhim rol o‘ynadi [2]. Jahon banki hisobotlariga ko‘ra, global miqyosda 2022-2023-yillarda markaziy banklar tomonidan inflyatsiyaga qarshi kurash choralari natijasida dunyo yalpi ichki mahsuloti o‘sishi o‘rtacha 0,5% ga sekinlashgan [3], bu ularning monetar siyosati qanchalik kuchli ta’sirga ega ekanligini ko‘rsatadi. Ushbu raqamlar markaziy banklarning nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi, balki iqtisodiy o‘sish traektoriyasini belgilashdagi fundamental ahamiyatini yaqqol namoyon etadi. Hozirgi sharoitda, global iqtisodiyotda kuzatilayotgan yuqori inflyatsiya bosimi, moliyaviy bozorlardagi o‘zgaruvchanlik va yangi texnologiyalarning jadal rivojlanishi Markaziy banklarning funksiyalarini qayta ko‘rib chiqishni va ularni yanada takomillashtirishni taqozo etmoqda. Masalan, kripto-aktivlar va markaziy bank raqamli valyutalarining (CBDC) paydo bo‘lishi an’anaviy pul-kredit siyosati vositalariga yangicha yondashuvlarni talab qiladi [4]. Bundan tashqari, iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq moliyaviy risklar ham markaziy banklarning makroprudensial siyosatiga integratsiya qilinishi zarur bo‘lgan yangi muammolar sirasiga kiradi [5]. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda Markaziy bank faoliyatining samaradorligini oshirish, pul-kredit siyosati vositalarini modernizatsiya qilish, bank nazoratini kuchaytirish va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash iqtisodiyotni liberallashtirish va xalqaro bozorlarga integratsiyalashuv jarayonlarida hal etilmagan dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Bu mavzu bo‘yicha chuqur ilmiy tahlil o‘tkazish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish, mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojl ...