KURS ISHI

KIRISH Markaziy banklar bugungi globallashgan iqtisodiyotda markaziy o‘rinni egallab, pul-kredit siyosatini shakllantirish va amalga oshirish orqali makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynamoqda. So‘nggi yillarda dunyo iqtisodiyotida kuzatilgan murakkabliklar, jumladan, yuqori inflyatsiya darajasi va geosiyosiy keskinliklar markaziy banklarning funksiyalari va ular tomonidan qabul qilinadigan qarorlar ahamiyatini yanada oshirdi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023-yil yakunlari bo‘yicha hisobotida keltirilishicha, mamlakatimizda yillik inflyatsiya darajasi 2023-yil yakunida 9.0% ni tashkil etgan bo‘lib, bu Markaziy bankning inflyatsiyani nishonga olish strategiyasi doirasidagi maqsadli koridorga (5 ± 2%) yaqinlashishini ko‘rsatadi [1]. Shu bilan birga, 2024-yil boshidan mamlakatimiz bank sektorining umumiy aktivlari hajmi 2023-yilga nisbatan 22.4% ga o‘sib, 650 trillion so‘mdan oshganligi qayd etilgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar Markaziy bankning moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va pul-kredit siyosatini samarali boshqarishdagi rolini yaqqol namoyon etadi. Jahon miqyosida esa, Jahon banki (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, global inflyatsiya 2022-yildagi 8.7% dan 2023-yilda 6.9% ga kamaygan bo‘lsa-da, ko‘plab rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, Markaziy Osiyo mintaqasida pul-kredit siyosatining muammolari saqlanib qolmoqda [3]. Bu holat Markaziy banklarning pul massasi, foiz stavkalari va valyuta kursini boshqarish orqali iqtisodiyotga ta’sir ko‘rsatish qobiliyatini chuqur o‘rganish zaruratini keltirib chiqaradi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqamli transformatsiya davrida Markaziy banklarning pul-kredit siyosatini amalga oshirish usullari va samaradorligini doimiy ravishda takomillashtirish zaruriyati mavjud. Moliyaviy tizimdagi xavflarni boshqarish, bank tizimining barqarorligini ta’minlash va zamonaviy chaqiriqlarga munosib javob qaytarish kabi masalalar hal etilishi lozim bo‘lgan dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Masalan, kriptoaktivlarning tarqalishi, raqamli valyutalar paydo bo‘lishi va kiberxavfsizlik tahdidlari Markaziy bank faoliyatiga yangi o‘zgarishlar kiritmoqda. Shuningdek, pandemiya davridagi iqtisodiy shoklar Markaziy banklarning "lender of last resort" (oxirgi instansiya kreditori) funksiyasining ahamiyatini yana bir bor tasdiqladi va uning doimiy tayyorgarlikda bo‘lishi zarurligini ko‘rsatdi. ...