KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning YaIMda agrar sektorning ulushi 2023-yilda 25,6% ni tashkil etdi, sanoat ishlab chiqarish esa 37,2% ga yetdi [1]. Biroq, tarixiy iqtisodiy tafakkurning zamonaviy iqtisodiyotdagi o'rni va uning barqaror rivojlanish strategiyalariga ta'siri to'liq o'rganilmagan. Markaziy Osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalari, ayniqsa, ijtimoiy adolat, resurslardan oqilona foydalanish va axloqiy tamoyillar doirasida iqtisodiy faoliyatni tartibga solishga qaratilgan tamoyillari, bugungi kunda ham global iqtisodiy muammolarni hal qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon bozorida islom moliyasi sektorining umumiy aktivlari 2022-yilda 4,5 trillion AQSH dollariga yetgan bo'lib, har yili o'rtacha 10-12% o'sish sur'atlarini namoyish etmoqda [2]. Bu ko'rsatkich Markaziy Osiyo iqtisodiy tafakkurining, xususan, Islom iqtisodiyoti tamoyillarining global miqyosdagi dolzarbligini yaqqol ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot, Markaziy Osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy merosini o'rganish orqali, iqtisodiy rivojlanishning muqobil yo'nalishlarini, jumladan, ijtimoiy-axloqiy va ekologik jihatdan mas'uliyatli iqtisodiy modellarini taklif etishga qaratilgan. Hozirgi kunda iqtisodiyot nazariyasida "inclusiv o'sish" va "barqaror rivojlanish" kabi tushunchalarga katta e'tibor qaratilmoqda. Biroq, bu tushunchalarning tarixiy ildizlari va ayniqsa, Markaziy Osiyo mutafakkirlarining ushbu yo'nalishdagi g'oyalari yetarlicha tadqiq etilmagan. Jahon Banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda daromadlar tengsizligi 2021-yilda rekord darajaga yetgan [3], bu esa ijtimoiy adolat tamoyillariga asoslangan iqtisodiy yechimlarga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. Markaziy Osiyo mutafakkirlarining Islom iqtisodiyoti asosidagi g'oyalari, xususan, zakat, riboning taqiqlanishi va adolatli savdo tamoyillari, zamonaviy iqtisodiy modellarni shakllantirishda muhim manba bo'lib xizmat qilishi mumkin. Markaziy Osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy g'oyalarini o'rganishda jahon miqyosida bir qator olimlar salmoqli hissalar qo'shgan. Masalan, J. Schumpeter (1954) o'zining "Iqtisodiy tahlil tarixi" asarida islom sivilizatsiyasining iqtisodiy tafakkuriga qisqacha to'xtalib, ayniqsa, pul nazariyasi va davlat moliyasi bo'yicha muhim g'oyalarni keltirgan [5]. S. Homoud (1986) "Islom iqtisodiyoti" konsepsiyasini chuqur tahlil qilib, riboning taqiqlanishi va zakatning iqtisodiy funktsiyalarini atroflicha yoritgan [6] ...