KURS ISHI

KIRISH Markaziy Osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy gʻoyalari mavzusi bugungi kunda, ayniqsa, Oʻzbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasini shakllantirish jarayonida alohida dolzarblikka ega. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari boʻyicha maʼlumotlariga koʻra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) oʻsish surʼati 6% ni tashkil etdi [1]. Bu oʻsish surʼati, asosan, zamonaviy iqtisodiy modellarni joriy etish va islohotlarni amalga oshirish natijasida erishilgan boʻlsa-da, barqaror rivojlanishni taʼminlash uchun milliy qadriyatlar va tarixiy merosga asoslangan iqtisodiy tafakkurga ehtiyoj sezilmoqda. Masalan, Oʻzbekistonning investitsiya hajmi 2023-yilda 30 milliard dollardan oshgan boʻlib, uning 25% dan ortigʻi toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalardir [2]. Ushbu raqamlar, global iqtisodiyot bilan integratsiyani chuqurlashtirish bilan birga, oʻziga xos milliy rivojlanish modelini yaratish zaruratini koʻrsatadi. Bu modelda mutafakkirlarimizning adolat, farovonlik va barqarorlikka oid iqtisodiy qarashlari muhim oʻrin tutishi mumkin. Markaziy Osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy gʻoyalari bugungi kunda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan. Globallashuv jarayonlari va murakkab iqtisodiy chaqiriqlar sharoitida, adolatli taqsimot, resurslardan oqilona foydalanish va ijtimoiy masʼuliyat kabi fundamental tamoyillarni oʻz ichiga olgan tarixiy iqtisodiy tafakkurni qayta oʻrganish va zamonaviy sharoitlarga moslashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Aksariyat rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, Oʻzbekistonda ham daromadlar tengsizligi, ijtimoiy qatlamlanish va barqaror resurslardan foydalanish muammolari dolzarb boʻlib qolmoqda [3]. Tarixiy iqtisodiy gʻoyalar, xususan, Islom iqtisodiyotining tamoyillari asosida shakllangan zakat, vaqf kabi mexanizmlar bu muammolarni hal etishda alternativ yechimlarni taklif qilishi mumkin. Bu esa jamiyatda ijtimoiy adolatni mustahkamlash, iqtisodiy samaradorlikni oshirish va kelajak avlodlar uchun barqaror rivojlanish asoslarini yaratishga xizmat qiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli tadqiqotlar obyekti boʻlgan. Jahon miqyosida, Markaziy Osiyo mutafakkirlarining iqtisodiy qarashlari koʻproq islom iqtisodiyoti kontekstida oʻrganilgan. Masalan, Umar Chapra (2000) oʻzining "Islom iqtisodiyotiga kirish" asarida islomiy moliyaning asosiy tamoyillarini va uning iqtisodi ...