KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda aniq fanlar, xususan, matematika va uning amaliy qo'llanilishi sohasiga investitsiyalar so'nggi besh yilda sezilarli darajada oshgan. Masalan, 2023-yilda ilm-fanga ajratilgan umumiy budjet mablag'lari 2022-yilga nisbatan 18% ga oshib, 2.5 trillion so'mni tashkil etgan [1]. Bu o'zgarish nafaqat nazariy tadqiqotlarni rag'batlantirishga, balki injeneriya, arxitektura, astrofizika va kompyuter grafikasi kabi amaliy sohalarda matematik modellarning, ayniqsa ikkinchi tartibli chiziqlarning ahamiyatini oshirishga ham xizmat qiladi. Global miqyosda esa, texnologik innovatsiyalarga yo'naltirilgan tadqiqotlar va ishlanmalar (R&D) xarajatlari 2022-yilda 2.6 trillion AQSH dollarini tashkil etib [2], bu sohadagi matematik asoslarning chuqur o'rganilishi muhimligini ko'rsatmoqda. Ikkinchi tartibli chiziqlar, ya'ni ellips, giperbola va parabola, ko'plab tabiiy hodisalarni, inson tomonidan yaratilgan inshootlarni va texnologik jarayonlarni tavsiflashda asosiy matematik vositalardan bo'lib kelmoqda. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, analitik geometriyada ikkinchi tartibli chiziqlarning nazariy asoslarini chuqur o'rganish, ularni tabiat, fan va texnikadagi real muammolarni hal qilishda qo'llash orqali innovatsion yechimlarni topishga imkon beradi. Bugungi kunda, kosmik apparatlarning traektoriyalarini hisoblash, optik tizimlarni loyihalash, minora va ko'priklarning barqaror konstruktsiyalarini yaratishda bu chiziqlarning xossalarini bilish muhim ahamiyat kasb etadi. Biroq, mavjud ta'lim tizimida ikkinchi tartibli chiziqlar ko'pincha faqat nazariy jihatdan o'rganilib, ularning amaliy qo'llanilishidagi ko'plab murakkab jihatlar va real sektor muammolari yetarlicha yoritilmayapti. Ayniqsa, O'zbekistonning sanoat va texnologiya rivojlanishida ushbu matematik apparatning amaliyotga integratsiyasi bo'yicha tahliliy tadqiqotlar va tavsiyalar yetishmayapti, bu esa innovatsion salohiyatni to'liq ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga kelsak, ikkinchi tartibli chiziqlar qadim zamonlardan beri olimlar diqqat markazida bo'lgan. Yunon matematigi Apolloniy Pergeyskiy (mil. avv. III asr) o'zining "Konika" asarida konus kesimlari – ellips, parabola va giperbolaning xossalarini tizimli ravishda o'rganib, ularning kanonik tenglamalariga asos yaratgan. Fransuz matematigi Rene Dekart (XVII asr) analitik geometriyani yaratib, egri ...