KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalar sohasidagi xizmatlar hajmi 28,5 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lib [1], bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 25% ga o‘sganligini ko‘rsatadi [1]. Xususan, raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 7% ga yetdi [2], bu esa axborotni samarali qayta ishlash va saqlash, jumladan matnli va grafik axborotlarni kodlashning dolzarbligini yanada oshiradi. Global miqyosda esa raqamli ma’lumotlar hajmi 2025-yilga borib 175 zettabaytga yetishi prognoz qilinmoqda [3], bu ma’lumotlarning qayta ishlanishi va uzatilishida optimallashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Shuningdek, ma’lumotlarni siqish texnologiyalari jahon bozorining hajmi 2028-yilga qadar 7,8 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [4], bu esa axborotni kodlash usullarining iqtisodiy ahamiyatini yaqqol namoyish etadi. Axborotni samarali kodlash hozirgi raqamli asrda ajralmas zaruratga aylangan. Keng tarqalgan internet tarmog‘i, mobil qurilmalar va katta hajmdagi ma’lumotlar (Big Data) tizimlari matnli va grafik axborotlarning qayta ishlash tezligi hamda saqlash hajmini optimallashtirishni talab qiladi. An’anaviy kodlash usullari ba’zida mavjud ma’lumotlarning hajmi va murakkabligi bilan bog‘liq muammolarni hal qila olmaydi. Masalan, yuqori sifatli tasvirlar va videolarning tobora ommalashuvi ularni samarali siqish va uzatishga bo‘lgan ehtiyojni oshirmoqda. Shuningdek, turli til tizimlarida matnli axborotlarni bir xil standartda kodlash va almashishda hamon muammolar mavjud bo‘lib, bu lokalizatsiya va xalqaro hamkorlikni murakkablashtiradi. O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa, O‘zbek tilidagi resurslarni raqamlashtirishda Unicode va UTF-8 standartlaridan to‘g‘ri foydalanish, eski kodlash tizimlaridan o‘tish hamda grafik axborotlarni saqlash va uzatishda milliy madaniy merosni saqlashga qaratilgan yechimlar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Matnli va grafik axborotlarni kodlash masalasi dunyo miqyosidagi ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Klod Shennon (1948) o‘zining "Kommunikatsiyaning matematik nazariyasi" asarida axborot nazariyasining asoslarini yaratib, axborotni entropiya tushunchasi orqali miqdoriy o‘lchash usulini taklif qildi [5]. David A. Xaffman (1952) ma’lumotlarni samarali siqish uchun Xaffman kodlash algoritmini ishlab chiqdi, bu esa chastotaga asoslangan kodlashning eng m ...