KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda raqamli ma’lumotlar hajmi global miqyosda 120 zettabaytdan oshdi va 2025-yilga borib 180 zettabaytga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu ma'lumotlarning sezilarli qismi foydalanuvchilar tomonidan yaratilgan bo‘lib, ularning to‘g‘riligi va butunligi biznes jarayonlari, xizmat ko‘rsatish sifati va xavfsizligi uchun fundamental ahamiyatga ega. O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga, 2023-yilda elektron tijorat aylanmasi 25,5 trln so‘mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 40% ga o‘sgan [2]. Internet foydalanuvchilari soni 31 milliondan oshib, faol internet resurslari va onlayn xizmatlar soni ham muttasil ortib bormoqda [3]. Bu o‘sish foydalanuvchi ma’lumotlarini samarali va ishonchli tekshirish mexanizmlariga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshiradi, chunki noto‘g‘ri yoki buzilgan ma’lumotlar moliyaviy yo‘qotishlar, xavfsizlik tahdidlari va mijozlar ishonchsizligiga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, bank, davlat xizmatlari va sog‘liqni saqlash kabi sezgir sohalarda ma’lumotlar butunligini ta’minlash nafaqat texnik, balki huquqiy va ijtimoiy jihatdan ham dolzarb vazifadir. Bugungi kunda raqamli muhitda ma'lumotlar almashinuvi juda yuqori darajada intensivlashgan bir sharoitda, foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma'lumotlarning sifatini ta'minlash muhim muammolardan biri bo'lib qolmoqda. Noto‘g‘ri kiritilgan ma’lumotlar operatsion xatolarga, resurslarni behuda sarflashga, xavfsizlik zaifliklariga va qaror qabul qilish jarayonlarining samaradorligining pasayishiga olib keladi. Mavjud tizimlar ko'pincha murakkab validatsiya qoidalarini samarali boshqarishda, real vaqt rejimida ma'lumotlarni tekshirishda va turli xil ma'lumot turlari (matn, son, sana, elektron pochta manzili va boshqalar) uchun moslashuvchan yondashuvlarni ta'minlashda qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Xususan, O‘zbekiston sharoitida raqamlashtirish jarayonlari jadal kechayotgan bir paytda, mahalliy shart-sharoitlar va milliy standartlarga mos keladigan ma’lumotlarni tekshirish yechimlarini ishlab chiqish zarurati mavjud. Bu muammolarning hal etilmaganligi ma’lumotlarga asoslangan qarorlar qabul qilish jarayonlarining ishonchliligini pasaytiradi va umumiy raqamli ekotizimning barqaror rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Devid Lazer (2014) o‘zining "Data on the Run" asarida yir ...