KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha belgilab bergan strategik vazifalari natijasida til resurslarini raqamlashtirishga qaratilgan sa'y-harakatlar sezilarli darajada oshdi. O'zbekiston Milliy universitetining (2024) ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston Milliy korpusidagi matn hajmi 2023-yil holatiga ko'ra 500 million so'zdan oshdi, bu 2020-yilga nisbatan 45% ko'pdir [1]. Shu bilan birga, O'zR Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining (2024) hisobotiga ko'ra, milliy axborot texnologiyalari bozorida tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) texnologiyalariga yo'naltirilgan investitsiyalar hajmi so'nggi uch yilda 180% ga o'sgani qayd etildi [2]. Bu o'sish, ayniqsa, o'zbek tilining semantik tuzilishini, xususan, lug'aviy birliklar o'rtasidagi gipo-giperonomik munosabatlarni chuqur o'rganish va tizimlashtirish zaruratini yanada kuchaytirmoqda. Zero, tilning semantik asoslarini aniq belgilash zamonaviy lingvistik tadqiqotlar, til ta'limi metodologiyalarini takomillashtirish va sun'iy intellektga asoslangan til texnologiyalarini yaratish uchun fundamental ahamiyatga ega. Global miqyosda, Grand View Research (2023) hisobotiga ko'ra, til texnologiyalari bozorining hajmi 2023-yilda 45 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga qadar yillik o'rtacha 18% o'sish prognoz qilinmoqda [3]. Lug'aviy birliklar o'rtasidagi gipo-giperonomik munosabatlarni tahlil qilish lingvistik semantikaning markaziy masalalaridan biri bo'lib, so'zlarning ma'noviy ierarxiyasini anglash tilning ichki tuzilishini chuqur tushunishga xizmat qiladi. Hozirgi kunda o'zbek tilida yuqori sifatli lug'atlar, tezauruslar, avtomatik ma'no ajratish tizimlari va mashina tarjimasi kabi yo'nalishlarda muayyan muammolar mavjud. Jumladan, lug'aviy birliklarning kontekstga bog'liq polisemantik xususiyatlari va ularning gipo-giperonomik aloqalari ko'pincha murakkabliklarni keltirib chiqaradi, bu esa axborotni samarali qayta ishlash va ma'lumotlar bazalarini shakllantirishda hal etilmagan masalalardan hisoblanadi. Bu muammolarni bartaraf etish uchun gipo-giperonomik munosabatlarning nazariy asoslarini va amaliy namoyon bo'lishini tizimli tadqiq etish muhim ahamiyat kasb etadi, chunki bu til resurslarining sifatini va til texnologiyalarining aniqligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi imkonini beradi. Mavzuni ...