KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda qurilish ishlari hajmi 105,8 trillion so‘mni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 6,8% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Bu o‘sish mamlakatda infratuzilmani rivojlantirish, shaharsozlik va kommunikatsiya tarmoqlarini kengaytirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli loyihalar bilan bog‘liq. Geodezik nivelirlash, xususan, maydonni nivelirlash ishlari bu jarayonlarning ajralmas qismi bo‘lib, qurilish ob’ektlari, yo‘llar, irrigatsiya inshootlari va boshqa muhandislik tarmoqlarini loyihalash va qurishda aniq balandlik ma’lumotlarining mavjudligini ta’minlaydi. Ushbu ma’lumotlar obyektlarning barqarorligini, xavfsizligini va funksional samaradorligini kafolatlashda muhim rol o‘ynaydi. Global geodezik xizmatlar bozori hajmi 2022-yilda taxminan 4,5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lsa, prognozlarga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 2029-yilga borib 7,2 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [2]. Bu tendensiya geodezik o‘lchovlarga bo‘lgan talabning dunyo miqyosida ortib borayotganini va ushbu sohaning strategik ahamiyatini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Geodeziya, shu jumladan nivelirlash, turli sanoat tarmoqlarining ajralmas qismi bo'lib, yer yuzasining morfologiyasini aniq aniqlash, er osti va ustki inshootlarini loyihalash va monitoring qilishda fundamental ahamiyat kasb etadi. Biroq, mavjud nivelirlash natijalarini ishlab chiqish va plan tuzish amaliyotida bir qator muammolar kuzatilmoqda. An'anaviy usullarning mehnat talabchanligi, o‘lchov xatolarining yig‘indisi va ma’lumotlarni qayta ishlashning uzoq davom etishi loyihalarni amalga oshirish muddatlarini cho‘zib, xarajatlarni oshirmoqda. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni (raqamli nivelyrlar, GNSS-nivelyrlar) integratsiya qilishda, ulardan samarali foydalanishda va olingan ma'lumotlarni avtomatlashtirilgan tarzda qayta ishlashda yetarli darajada bilim va ko'nikmalar shakllanmagan. Natijada, loyihalash va qurilish jarayonlarida aniqlik va samaradorlikni oshirishga to'sqinlik qiluvchi omillar mavjud bo'lib, bu sohadagi amaliyotni takomillashtirish zaruriyatini yanada oshiradi. Maydon nivelirlash nazariyasi va metodologiyasi bo'yicha jahonda ko'plab ilmiy tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, X. L. Chen (2018) o'z tadqiqotida yuqori aniqlikdagi nivelirlash tarmoqlarini optimallashtirish uchun eng kichik kvadratlar usulini takomillashtirish bo'yicha yangi algoritmlarni taklif qildi va ular ...