KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda band aholi soni 14,0 million kishini tashkil etib, ishsizlik darajasi 6,8% ni [1] tashkil qildi. Shu bilan birga, yoshlar ishsizligi 10,7% ga, ayollar ishsizligi esa 9,0% ga yetdi [1]. Jahon mehnat bozori 2022-yilda $2,3 trillion dollarlik hajmni qayd etib, 2027-yilga borib $3,1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Global miqyosda gig iqtisodiyotning o'sishi har yili o'rtacha 17,4% ni tashkil etib, uning umumiy qiymati 2028-yilga kelib $870 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [3]. Bu raqamlar mehnat bozorining ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdagi markaziy rolini, uning dinamik rivojlanishini va o'zgaruvchan global tendensiyalar ta'sirini yaqqol ko'rsatib turibdi. Shu sababli, mehnat bozorining mohiyatini chuqur anglash, uning rivojlanish qonuniyatlarini o'rganish va zamonaviy chaqiriqlarga javob bera oladigan samarali strategiyalarni ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Ushbu mavzu, ayniqsa, O'zbekiston kabi demografik dividenddan foydalanish salohiyatiga ega [4], lekin bir qator tizimli muammolarga duch kelayotgan mamlakat uchun alohida ahamiyat kasb etadi. Malaka nomutanosibligi [5], norasmiy bandlikning yuqori darajasi [6] (2023-yilda O'zbekistonda norasmiy bandlik darajasi 46,7% ni tashkil etdi [1]), mehnat migratsiyasining oqibatlari va raqamli transformatsiya jarayonlarining mehnat bozoriga ta'siri kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda. Global iqtisodiy o'zgarishlar, sun'iy intellektning rivojlanishi va avtomatlashtirishning kengayishi sharoitida mehnat bozorining kelajagini aniqlash, moslashuvchanlikni oshirish va inklyuziv rivojlanishni ta'minlash juda muhimdir. Mazkur holat milliy mehnat bozorining barqaror rivojlanishini ta'minlash, aholining bandligini oshirish va inson kapitalini samarali rivojlantirish uchun chuqur ilmiy tadqiqotlar va amaliy tavsiyalar zarurligini taqozo etadi. Mehnat bozori nazariyasi va amaliyoti bo'yicha ko'plab xorijiy olimlar chuqur tadqiqotlar olib borganlar. Teodor Shults (Theodore Schultz) (1961) o'zining inson kapitali nazariyasi [7] bilan mehnatga sarflangan investitsiyalar (ta'lim, sog'liq) shaxsiy va milliy darajada iqtisodiy o'sishga qanday hissa qo'shishini ko'rsatdi. Gari Bekker (Gary Becker) (1964) ushbu nazariyani yanada rivojlantirib, inson kapitaliga investitsiyalarni iqtisodiy jihatdan ratsional qarorlar sifatida tushuntirdi [8 ...