KURS ISHI

KIRISH Xalqaro mehnat migratsiyasi global iqtisodiyotning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, 2023-yilda dunyo bo‘yicha xalqaro migrantlar soni 281 milliondan oshib, jahon aholisining 3,6 foizini tashkil etdi [1]. O‘zbekiston ham bu jarayonning faol ishtirokchisi hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda O‘zbekistondan xorijga mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun chiqib ketgan fuqarolar soni 1,8 milliondan ortiqni tashkil etgan bo‘lib, bu mamlakatning mehnatga layoqatli aholisining qariyb 10 foizini tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda xorijdan O‘zbekistonga yuborilgan remittanslar hajmi 11,3 milliard AQSh dollariga yetdi [3], bu yalpi ichki mahsulotning (YIM) qariyb 15 foiziga tengdir. Ushbu raqamlar mehnat migratsiyasining mamlakat iqtisodiyoti, xususan, milliy mehnat bozoriga ko‘rsatayotgan ta’sirining ulkanligidan dalolat beradi. Mehnat migratsiyasi, bir tomondan, aholi daromadlarini oshirish, ishsizlikni kamaytirish va valyuta tushumlarini ta’minlash kabi ijobiy natijalarni berayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, ichki mehnat bozorida ishchi kuchi tanqisligini yuzaga keltirish, "miya oqimi" muammosini chuqurlashtirish va demografik o‘zgarishlarga sabab bo‘lish kabi salbiy oqibatlarni ham keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, malakali kadrlar, muhandislar, shifokorlar va dasturchilarning ketishi iqtisodiyotning ayrim tarmoqlarida rivojlanish sur’atlarini sekinlashtirmoqda. Bu esa mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy barqarorligi va raqobatbardoshligiga jiddiy tahdid soladi. Shuning uchun mehnat migratsiyasining milliy mehnat bozoriga ta’sirini chuqur tahlil qilish, uning imkoniyatlari va tahdidlarini aniqlash hamda muvozanatli siyosatni ishlab chiqish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir. Mehnat migratsiyasi va uning iqtisodiy ta’sirlari masalasi jahon miqyosida ko‘plab yetuk olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, J.R. Harris va M.P. Todaro (1970) o‘zlarining mashhur modelida qishloq joylaridan shaharlarga migratsiyaning iqtisodiy sabablarini o‘rganib, ish haqi farqi va ish topish ehtimoli migratsiyani rag‘batlantiruvchi asosiy omillar ekanligini isbotladilar [5]. G.S. Becker (1964) inson kapitali nazariyasini ishlab chiqib, migratsiyaning individual qarorlarda ta’lim va malakaga investitsiyalar bilan bog‘liqligini ko‘rsatdi [6]. S. Castles va M.J. Miller (2009) xalqaro migratsiyaning ...