KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda korporativ menejment bozorining hajmi 2023-yilda 340 milliard dollarni tashkil etdi va 2028-yilga borib 560 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o‘sish sur’ati 10.5% ga teng ekanligini anglatadi [1]. O‘zbekiston iqtisodiyotining o‘sishi bilan birga, mahalliy korxonalarda menejment samaradorligini oshirish masalasi ham dolzarblashmoqda. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistondagi o‘rtacha ishlab chiqarish korxonalarida aktivlardan foydalanish samaradorligi (Asset Utilization Rate) 65% dan oshmayapti [2], bu esa xalqaro standartlardan ancha past ko‘rsatkichdir, chunki rivojlangan mamlakatlardagi o‘xshash korxonalarda bu ko‘rsatkich 80-85% dan yuqori bo‘ladi [3]. Shu bilan birga, resurslardan samarasiz foydalanish va operatsion xarajatlarning yuqoriligi sababli, kichik va o‘rta biznes subyektlarining 30% ga yaqini faoliyatining dastlabki uch yilida bankrotga uchramoqda [4]. Bu holat O‘zbekistonda menejment samaradorligini oshirish bo‘yicha chuqur tadqiqotlar o‘tkazish va amaliy yechimlarni ishlab chiqish zaruratini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida, tashkilotlarning muvaffaqiyati nafaqat bozor sharoitlariga moslashish, balki ichki resurslardan optimal foydalanish va operatsion jarayonlarni doimiy takomillashtirishga bog‘liq. O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun ham bu masala muhim ahamiyat kasb etadi, chunki mamlakatda tadbirkorlik muhitini yaxshilash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni ta’minlash dolzarb vazifadir [5]. Aksariyat mahalliy korxonalarda strategik boshqaruv tizimining yetarli darajada rivojlanmaganligi, KPI tizimining samarasiz qo‘llanilishi, ichki jarayonlarda isrofgarchiliklarning mavjudligi va zamonaviy boshqaruv texnologiyalaridan yetarli darajada foydalanilmasligi kabi muammolar hanuzgacha mavjud [6]. Aynan shu muammolarni hal etish orqali korxonalarning barqaror rivojlanishini ta’minlash mumkin, bu esa ushbu kurs ishining ahamiyatini yanada oshiradi. Menejment samaradorligi masalasi xalqaro miqyosda ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Piter Drukker (Peter Drucker) o‘zining "The Effective Executive" asarida samaradorlikni har qanday boshqaruvchining asosiy vazifasi deb hisoblab, vaqtni boshqarish va to‘g‘ri qarorlar qabul qilish mexanizmlarini ilgari surgan [7]. Maykl Porter (Michael Porter) raqob ...