KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global geodeziya va kartografiya xizmatlari bozori hajmi 136.2 milliard AQSh dollarini tashkil etdi va prognozlarga ko'ra, 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 235.8 milliard dollarga yetishi kutilmoqda, bu esa yiliga o'rtacha 8.1% o'sish sur'atini anglatadi [1]. O'zbekistonda esa so'nggi besh yilda geodezik tadqiqotlar va kadastr xizmatlariga bo'lgan talab o'rtacha 12-15% ga oshdi, bu asosan shaharsozlik, qishloq xo'jaligi va infratuzilma loyihalarining jadal rivojlanishi bilan bog'liq [2]. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Davlat kadastrlari palatasi ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda mulk huquqini ro'yxatdan o'tkazish bilan bog'liq geodezik ishlar hajmi 1.3 milliondan ortiq ob'ektni tashkil etgan, bu esa sohaga zamonaviy va samarali yondashuvlarni joriy etish zaruratini yaqqol ko'rsatmoqda [3]. Menzulaviy syomka, geodezik o'lchovlarning klassik usullaridan biri bo'lsada, uning aniqligi, arzonligi va operativligi tufayli hali ham ko'plab loyihalarda, ayniqsa kichik va o'rta masshtabli topografik rejalarni tuzishda muhim rol o'ynaydi. Hozirgi kunda yuqori aniqlikdagi va tezkor topografik ma'lumotlarga bo'lgan talabning ortishi sharoitida, menzulaviy syomkaning mohiyatini va uning zamonaviy asbob-uskunalari bilan uyg'unligini chuqur o'rganish muhim ahamiyat kasb etadi. An'anaviy menzulaviy syomka jarayonlarini optimallashtirish, raqamli texnologiyalar bilan integratsiyalash va mavjud kamchiliklarni bartaraf etish orqali yer resurslarini boshqarish, qurilish loyihalarini rejalashtirish va kadastr ishlarini samarali amalga oshirish mumkin. Ushbu usulning ayniqsa, GPS/GNSS tizimlari va lazerli skanerlash kabi qimmat texnologiyalar mavjud bo'lmagan hududlarda yoki ulardan foydalanish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo'lmagan sharoitlarda, shuningdek, mahalliy mutaxassislar uchun o'zlashtirilishi oson va byudjetga mos yechim sifatida dolzarbligi ortib bormoqda. Shunday qilib, menzulaviy syomkaning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur tahlil qilish, uning imkoniyatlarini kengaytirish va zamonaviy talablar asosida takomillashtirish zarurati ushbu kurs ishi mavzusining dolzarbligini belgilaydi. Menzulaviy syomka usullari va asboblarining nazariy va amaliy jihatlari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, J. L. A. De Piza (1975) o'z tadqiqotlarida geodezik o'lchovlar aniqligini oshirishda optik asboblardan foydalanishning na ...