KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatning tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard dollarni tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan 16,3% ga ko'pdir [1]. Shundan, eksport hajmi 24,4 milliard dollarni, import hajmi esa 38,2 milliard dollarni tashkil etib, tashqi savdo balansida 13,8 milliard dollarlik salbiy saldo kuzatildi [1]. Ushbu raqamlar mamlakat iqtisodiyoti uchun importga qaramlikning yuqoriligini va eksport salohiyatini oshirish zarurligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bunday sharoitda, mahalliy ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish, ichki bozorni rivojlantirish va eksportni rag'batlantirishga qaratilgan siyosatlar iqtisodiy barqarorlik va o'sishni ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bugungi globallashuv sharoitida davlatlarning iqtisodiy siyosatlari, xususan, merkantilizm va proteksionizm elementlari, ularning xalqaro savdo va investitsiya munosabatlaridagi o'rnini belgilovchi asosiy omillardan bo'lib qolmoqda. Jahon iqtisodiyotining o'zgaruvchan dinamikasi, savdo urushlari, proteksionistik choralar kuchayishi tendensiyasi [2] kabi global chaqiriqlar har bir mamlakatdan milliy iqtisodiy xavfsizlikni ta'minlash va barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishni talab etadi. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O'zbekistonda, ichki bozor va yangi sanoat tarmoqlarini rivojlantirish uchun proteksionistik mexanizmlardan oqilona foydalanish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, haddan tashqari proteksionizmning salbiy oqibatlarini, masalan, raqobatning pasayishi, iste'molchilar uchun yuqori narxlar va innovatsiyalar sur'atining sekinlashishi kabi risklarni ham inobatga olish zarur. Ushbu murakkabliklar merkantilizm va proteksionizm siyosatining nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o'rganish, ularning mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishiga ta'sirini tahlil qilish zaruratini keltirib chiqaradi. Merkantilizm va proteksionizm siyosatining nazariy asoslari va amaliy qo'llanilishi uzoq yillardan beri iqtisodiyot fani doirasida keng muhokama qilinib keladi. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot" asarida merkantilistik siyosatlarning cheklovchi xususiyatlarini tanqid qilib, erkin savdoning afzalliklarini yorqin asoslab bergan [3]. David Rikardo (1817) esa "Siyosiy iqtisod va soliqqa tortish tamoyillari" asarida taqqoslama u ...