KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatdagi mehnat resurslari 19.6 million kishini tashkil etib, iqtisodiy faol aholi ulushi 14.9 millionga yetgan [1]. Bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 2.3% ga oshganligini ko‘rsatadi. Shuningdek, 2023-yil yakuni bo‘yicha ishsizlik darajasi 6.7% ni tashkil etgan bo‘lib, yoshlar ishsizligi 10.8%, ayollar ishsizligi esa 9.1% darajasida saqlanib qolmoqda [1]. Ishga joylashishga muhtoj aholi soni 950 mingdan ortiq bo‘lganligi sababli, mehnat bozoridagi muvozanatni ta’minlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish dolzarb vazifalardan sanaladi. Global miqyosda esa, Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) hisobotlariga ko‘ra, 2024-yilda global ishsizlik darajasi 5.2% atrofida bo‘lishi kutilmoqda va rivojlanayotgan mamlakatlarda norasmiy bandlikning yuqoriligi iqtisodiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [2]. Bugungi kunda mehnat bozori globalizatsiya, raqamlashtirish va demografik o‘zgarishlar kabi bir qator murakkab jarayonlar ta’sirida tub o‘zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Ushbu sharoitlarda ish kuchi talab va taklifining muvozanatini ta’minlash, yashirin iqtisodiyotning mehnat bozoriga ta’sirini kamaytirish, ishchi kuchining malaka darajasini oshirish va innovatsion ish o‘rinlari yaratish masalalari hal etilmagan muammolar sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ayniqsa, O‘zbekistonda yoshlarning mehnat bozoriga integratsiyalashuvi, hududiy mehnat migratsiyasini boshqarish va mehnat unumdorligini oshirish mexanizmlarini joriy etish iqtisodiy o‘sishni barqarorlashtirish va aholi farovonligini oshirish uchun ustuvor ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, mehnat bozorining chuqur tahlili va uning rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish iqtisodiyot nazariyasi fani doirasida muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Mehnat bozorining nazariy asoslari va amaliy jihatlari jahon iqtisodiyotshunosligida uzoq vaqtdan beri atroflicha o‘rganilib kelinmoqda. Adam Smit o‘zining “Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot” asarida mehnat taqsimoti va mehnat qiymati nazariyasini ilgari surgan bo‘lsa [3], Karl Marks “Kapital” asarida mehnatning ekspluatatsiya qilinishi va qo‘shimcha qiymat yaratish mexanizmlarini chuqur tahlil qilgan [4]. Alfred Marshall esa mehnat bozorida talab va taklifning o‘zaro ta’sirini marginal foydalilik nazariyasi ...