KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM) 2023-yilda 100,2 milliard dollarni tashkil etib, aholi jon boshiga YaIM 2756 dollarga yetdi [O'zR Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi, 2024]. Mamlakat iqtisodiyotining o'sish sur'atlari so'nggi besh yilda o'rtacha 5-6% ni tashkil etib, 2023-yilda bu ko'rsatkich 6% ga yetdi, bu esa milliy daromad hajmining barqaror oshib borayotganligini ko'rsatadi [Markaziy bank, 2024]. Global iqtisodiy o'zgarishlar va mintaqaviy integratsiya jarayonlari sharoitida milliy daromadning shakllanishi, taqsimlanishi va undan samarali foydalanish davlatning barqaror rivojlanishini ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, inflyatsiya darajasi (2023-yilda 8,77% [Markaziy bank, 2024]) va aholi daromadlarining notekis taqsimlanishi kabi muammolar milliy daromadga ta'sir etuvchi omillarni chuqur tahlil qilishni taqozo etadi. Shuningdek, xorijiy investitsiyalar hajmining 2023-yilda 9,8 milliard dollarga yetishi [Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, 2024] mamlakatning iqtisodiy salohiyatini oshirayotgan bo'lsa-da, bu o'sishning inklyuzivligini ta'minlash va barcha aholi qatlamlari uchun manfaatli bo'lishini tahlil etish dolzarb masalalardandir. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan turbulentlik, savdo urushlari, iqlim o'zgarishlari va texnologik inqiloblar har bir davlatning milliy daromad siyosatiga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda. O'zbekistonda ham xomashyo eksportiga bog'liqlikni kamaytirish, sanoatni diversifikatsiya qilish, yuqori qo'shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni oshirish va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish orqali milliy daromadning sifatini yaxshilash zaruriyati sezilmoqda. Masalan, iqtisodiyotda kichik va o'rta biznesning YaIMdagi ulushi 2023-yilda 54% ni tashkil etgan bo'lsa-da [Davlat statistika qo'mitasi, 2024], ularning eksport salohiyatini oshirish va global qiymat zanjirlariga integratsiyasini kuchaytirish bo'yicha tizimli yondashuvlar hali to'liq shakllanmagan. Shuningdek, aholi bandligini ta'minlash, ishsizlikni kamaytirish (rasmiy ishsizlik darajasi 2023-yilda 8,1% [Mehnat vazirligi, 2024]) va real daromadlarning barqaror o'sishini ta'minlash milliy daromadni oshirishning asosiy yo'nalishlaridan hisoblanadi. Bu holat milliy daromadni shakllantiruvchi omillarni chuqur o'rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar is ...