KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi 2023-yilda 90,8 milliard dollarni tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan real ifodada 6% o'sishni anglatadi [1]. Aholi jon boshiga to'g'ri keladigan YaIM esa 2577 dollarni tashkil qildi [1]. Investitsiyalarning mamlakat iqtisodiyotidagi ulushi 2023-yilda 34,7% ga yetdi, bunda asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi 370,6 trillion so'mni tashkil etdi [2]. Shu bilan birga, tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62,6 milliard dollarga yetib, 2022-yilga nisbatan 22,9% ga o'sdi [3]. Ushbu ko'rsatkichlar mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishini va xalqaro iqtisodiy munosabatlardagi faolligini aks ettiradi. Biroq, mavjud statistik hisobga olish tizimi, ayniqsa iqtisodiy faoliyat turlarining xalqaro standartlarga muvofiq tasnifi va norasmiy sektorning hisobga olinishi borasida hali ham bir qator muammolarga duch kelmoqda. Milliy hisoblar tizimi (MHT) – bu iqtisodiy faoliyatning barcha asosiy jihatlarini tizimli va keng qamrovli statistik hisobga olish tizimi bo'lib, uning samarali tatbiq etilishi iqtisodiy siyosatni ishlab chiqish va amalga oshirishda muhim rol o'ynaydi. Hozirgi globallashuv sharoitida iqtisodiy jarayonlarni chuqur tahlil qilish, iqtisodiy siyosatning samaradorligini oshirish va xalqaro hamjamiyat bilan integratsiyani kuchaytirish MHTga o'tishni zarur qilib qo'ymoqda. O'zbekistonning jahon savdo tashkiloti (JST)ga a'zo bo'lish intilishlari va xalqaro moliya institutlari (XVF, Jahon banki) bilan hamkorlikni kengaytirish rejalari MHT standartlariga to'liq rioya etishni taqozo etadi. Mavjud milliy statistika tizimida iqtisodiy faoliyat turlari klassifikatori (IFTK)ning xalqaro standartlardan farqli jihatlari, norasmiy sektorning to'liq hisobga olinmagani, balanslar tizimi va hukumat sektori hisobotidagi ayrim nomuvofiqliklar kabi muammolar hal etilmagan. Bu esa milliy iqtisodiyotning real holatini aniq aks ettirishga, iqtisodiy siyosatning maqsadli yo'nalishini belgilashga va xalqaro qiyosiy tahlillarni o'tkazishga to'sqinlik qilmoqda. Shuning uchun, MHTga o'tishning nazariy-metodologik asoslarini chuqur o'rganish, xalqaro tajribalarni tahlil qilish va O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan yechimlarni ishlab chiqish dolzarb ilmiy va amaliy vazifadir. MHT nazariyasi va amaliyoti bo'yicha ko'plab xorijiy olimlar tadqiqot olib borgan. Masalan, Richard Stone (1977) MHTning asosiy tamoyillari ...