KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining Yalpi Ichki Mahsuloti (YaIM) 2023-yilda 100 milliard dollardan oshib, o'sish sur'ati 6%ni tashkil etgan bo'lsa-da [1], milliy iqtisodiyotni shakllantirishda haligacha hal etilmagan dolzarb muammolar mavjud. Xususan, sanoat ishlab chiqarishining YaIMdagi ulushi taxminan 26% atrofida saqlanib qolmoqda, xizmat ko'rsatish sohasi esa 40%dan ortiq [2]. Eksport tarkibida xomashyo ulushining yuqoriligi (energiya resurslari va qishloq xo'jaligi mahsulotlari 60% dan ortiq) [3], shuningdek, yuqori qo'shimcha qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishning sustligi mamlakatning iqtisodiy barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarning bir tekis taqsimlanmaganligi va ayrim hududlarning investitsion jozibadorligining pastligi mintaqaviy rivojlanishdagi nomutanosiblikni kuchaytirmoqda. Raqamli iqtisodiyotga o'tish jarayonining sekinligi ham muhim muammolardan bo'lib, axborot texnologiyalari sohasida YaIMning umumiy hajmidagi ulush 2% dan oshmaydi [4], bu esa innovatsion rivojlanish imkoniyatlarini cheklaydi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki O'zbekiston jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuv jarayonida xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish va barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash zarurati bilan yuzma-yuz turibdi. Institutsional islohotlar samaradorligini oshirish, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, yuqori texnologiyali ishlab chiqarishni rivojlantirish va raqamli iqtisodiyotni joriy etish orqali milliy iqtisodiyotni transformatsiya qilish strategik ahamiyat kasb etadi. Global iqtisodiy o'zgarishlar, jumladan, jahon bozorlaridagi narx o'zgarishlari, savdo urushlari va pandemiyaning iqtisodiy oqibatlari milliy iqtisodiyotning tashqi shoklarga chidamliligini oshirishni talab qiladi. Shuningdek, aholining turmush darajasini oshirish, kambag'allikni qisqartirish va bandlikni ta'minlash masalalari ham milliy iqtisodiyotni shakllantirishdagi asosiy maqsadlardan biri bo'lib qolmoqda. Bu esa chuqur ilmiy tahlil va amaliy yechimlarni talab etadi. Milliy iqtisodiyotni shakllantirish va rivojlantirish muammolari xalqaro miqyosdagi ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Daron Acemoglu va James Robinson (2012) o'zlarining "Nations Why Fail" asarlarida iqtisodiy institutlarning mamlakat taraqqiyotidagi hal qiluvchi rolini isbotlab, inklyuziv va ekstrakiv institutlar ...