KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning taʼkidlashicha, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6 foizga oʻsib, 100 milliard dollardan oshgan [1]. Bu koʻrsatkich keyingi yillarda ham barqaror oʻsish tendensiyasini saqlab qolishi kutilmoqda. Shuningdek, 2024-yilning yanvar-mart oylarida inflyatsiya darajasi 9,7 foizni tashkil etgan boʻlib, bu iqtisodiyotda narx barqarorligini taʼminlash boʻyicha jiddiy choralarni talab etadi [2]. Ishsizlik darajasi 2023-yilda 8,1 foizni tashkil etgani holda [3], mehnat bozori samaradorligini oshirish va yangi ish oʻrinlari yaratish milliy iqtisodiyotning ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlib qolmoqda. Global miqyosda esa, Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda dunyo YaIM oʻsishi 2,6 foizni tashkil etgan boʻlib, bu global iqtisodiy oʻzgarishlar sharoitida har bir milliy iqtisodiyotning oʻziga xos rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish zaruratini koʻrsatadi [4]. Milliy iqtisodiyot va uning makroiqtisodiy koʻrsatkichlarini chuqur tahlil qilish bugungi kunda juda dolzarbdir. Globalizatsiya va raqamlashtirish sharoitida iqtisodiyotlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik kuchayib bormoqda, bu esa ichki va tashqi iqtisodiy siyosatlarni ishlab chiqishda makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlashni talab etadi. Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu koʻrsatkichlarning dinamikasini kuzatish, ularga taʼsir etuvchi omillarni aniqlash va samaradorligini oshirish boʻyicha aniq mexanizmlarni shakllantirish muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda xomashyo narxlarining oʻzgaruvchanligi, xalqaro savdo munosabatlaridagi beqarorlik, shuningdek, demografik oʻzgarishlar va texnologik inqiloblar kabi omillar milliy iqtisodiyotlarga sezilarli taʼsir koʻrsatmoqda. Bu sharoitda YaIM, inflyatsiya, ishsizlik, valyuta kursi kabi makroiqtisodiy koʻrsatkichlarni doimiy ravishda tahlil qilish, ularning oʻzaro bogʻliqligini oʻrganish va kelajakdagi tendensiyalarni bashorat qilish zarurati mavjud. Amalda, bu koʻrsatkichlar asosida qabul qilinadigan davlat siyosatlari milliy iqtisodiyotning barqaror oʻsishini, aholi farovonligini va investitsiyaviy jozibadorlikni taʼminlashda hal qiluvchi rol oʻynaydi. Biroq, mavjud tadqiqotlarda koʻpincha global tajribani mahalliy sharoitga moslashtirish, makroiqtisodiy koʻrsatkichlarning bir-biriga taʼsiri mexanizmlarini chuqur ochib berish va ularni samarali boshqarish boʻyic ...