KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o‘sdi va 90 milliard dollardan oshdi [1], inflyatsiya darajasi esa 9.2% ni tashkil etdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiyotning barqaror rivojlanish tendensiyasini aks ettirsa-da, global iqtisodiy notinchliklar, xususan, energiya narxlarining o‘zgaruvchanligi, xalqaro savdo cheklovlari va mintaqaviy geosiyosiy keskinliklar milliy iqtisodiyotning makroiqtisodiy barqarorligiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. Xususan, Jahon bankining 2024-yilgi hisobotiga ko‘ra, rivojlanayotgan mamlakatlardagi davlat qarzining YaIMga nisbati o‘rtacha 68% ga yetgan [3], bu esa milliy iqtisodiyotlarning fiskal barqarorligiga jiddiy tahdid solmoqda va makroiqtisodiy siyosatlarni qayta ko‘rib chiqishni talab etmoqda. O‘zbekistonda ham xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va eksport hajmini oshirish strategik vazifa hisoblanib, uning samaradorligi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar bilan bevosita bog‘liqdir. Bugungi kunda milliy iqtisodiyotning makroiqtisodiy o‘lchamlarini chuqur tahlil qilish, ularning o‘zaro bog‘liqliklarini aniqlash va barqaror rivojlanish yo‘llarini izlash global hamda mintaqaviy iqtisodiy sharoitlar nuqtai nazaridan g‘oyat dolzarb ahamiyat kasb etadi. Inflyatsiya bosimi, ishsizlikning turli shakllari, valyuta kursining o‘zgaruvchanligi va davlat qarzining optimallashuvi kabi muammolar milliy iqtisodiyotning mustahkamligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu muammolarni tizimli ravishda hal etish uchun kompleks yondashuvlar, jumladan, samarali monetar va fiskal siyosatni ishlab chiqish, shuningdek, xalqaro tajribalarni O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirish zarurati mavjud. Mamlakatning iqtisodiy o‘sish sur’atlarini saqlab qolish va aholi turmush darajasini oshirish maqsadida, makroiqtisodiy muammolarning chuqur tahlili va ularga asoslangan amaliy yechimlarni taklif etish muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga egadir. Milliy iqtisodiyot va uning makroiqtisodiy o‘lchamlari bo‘yicha jahon ilm-fani uzoq vaqtdan beri tadqiqotlar olib bormoqda. Jon Meynard Keyns (1936) o‘zining “Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida talabning iqtisodiy o‘sishdagi markaziy rolini asoslab berdi va zamonaviy makroiqtisodiyotning tamal toshini qo‘ydi [5]. Milton Fridman (1963) monetar siyosatning inflyatsiyaga ta’sirini tahlil qilib, pul massasining nazorati iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda ...