KURS ISHI

KIRISH Korporativ boshqaruv tizimining muhim sub’ektlaridan biri bo‘lgan minoritar aksiyadorlar manfaatlarini himoya qilish zamonaviy iqtisodiy munosabatlarning dolzarb masalalaridan hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Kapital bozorini rivojlantirish agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuni bo‘yicha O‘zbekiston aksiyadorlik jamiyatlarining umumiy soni 600 dan oshib [1], jami aksiyadorlar soni 3 million kishidan ortiqni tashkil etdi [1]. Shundan minoritar aksiyadorlarning ulushi esa aksiyadorlik jamiyatlari aksiyalarining umumiy hajmining taxminan 20-30% ini tashkil etadi [2]. Bu raqamlar aksiyadorlik jamiyatlarida minoritar aksiyadorlarning keng ishtirok etayotganligini va ularning huquqlarini samarali himoya qilish zaruriyatini yaqqol ko'rsatadi. Jahon miqyosida korporativ boshqaruvning sifatini yaxshilash va minoritar aksiyadorlar himoyasini kuchaytirishga qaratilgan sa’y-harakatlar global sarmoyalarni jalb qilishning muhim omili bo‘lib xizmat qiladi. Masalan, OECD ma'lumotlariga ko'ra, kuchli korporativ boshqaruvga ega bo'lgan kompaniyalar aksiyalarining qiymati boshqalarga nisbatan 10-12% yuqori baholanadi [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki global iqtisodiyotda kapital bozorlarining faollashuvi, raqobatning kuchayishi va investitsiyaviy muhitning o'zgaruvchanligi sharoitida minoritar aksiyadorlarning huquqiy himoyasi investitsiya jozibadorligini oshirishning asosiy shartlaridan biridir. Mavjud korporativ boshqaruv tizimlarida ko'pincha majoritar aksiyadorlar yoki boshqaruv organlari manfaatlarining ustunligi kuzatilib, minoritar aksiyadorlarning ma'lumot olish, qaror qabul qilish jarayonlarida ishtirok etish va foydadan o'z ulushini olish kabi huquqlari cheklanishi mumkin. Bu esa, o'z navbatida, kompaniyaning samaradorligiga, shaffofligiga va uzoq muddatli barqaror rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot aynan shu muammolarni bartaraf etishga qaratilgan bo'lib, minoritar aksiyadorlar huquqlarini ta'minlashning nazariy asoslarini, amaliy muammolarini va ularni hal etish yo'llarini chuqur tahlil qilish orqali ushbu sohadagi bo'shliqlarni to'ldirishga xizmat qiladi. Minoritar aksiyadorlar huquqlarini ta’minlashga oid masalalar jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Adolf Berle va Gardiner Means (1932) o‘zlarining “Zamonaviy korporatsiya va xususiy mulk” asarlarida ...