KURS ISHI

KIRISH Mintaqaviy siyosatning dolzarbligi va zarurati bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi murakkab jarayonlar va milliy rivojlanish strategiyalari nuqtai nazaridan g‘oyatda oshib bormoqda. Xususan, 2023-yil yakunlariga ko‘ra, jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) o‘sish sur’ati 3.1% ni tashkil etgan bo‘lsa-da [1], mintaqalararo iqtisodiy notekisliklar saqlanib qolmoqda. O‘zbekiston misolida, 2023-yilda iqtisodiyotning o‘sish sur’ati 6% ga yetgan [2] va respublika budjetining 25% dan ortig‘i bevosita hududlarni rivojlantirishga yo‘naltirilgan bo‘lsada [3], ayrim viloyatlar va shaharlar o‘rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy farqlar hali ham yuqoriligicha qolmoqda. Masalan, 2022-yilda Toshkent shahri YaIMdagi ulushi 20% dan ortiqni tashkil etgan holda aholi jon boshiga YaIM ko‘rsatkichi bo‘yicha respublika o‘rtacha ko‘rsatkichidan 2.5 barobar yuqori bo‘lgan [4], qishloq joylarida esa bu ko‘rsatkich sezilarli darajada past. Bu holat mamlakatning barqaror va inklyuziv rivojlanishiga to‘siq bo‘lib, aholining turmush darajasidagi tafovutlarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu tadqiqot mavzusi hozirgi kunda strategik ahamiyatga ega, chunki iqtisodiyotning tez o'zgaruvchan sharoitlarida mintaqaviy siyosatni takomillashtirish orqali mamlakatning raqobatbardoshligini oshirish va aholi farovonligini ta’minlash muhimdir. Globalizatsiya sharoitida, xususan, Jahon savdo tashkilotiga (JST) a'zo bo'lish jarayonida [5], O'zbekistonning har bir mintaqasi o'zining noyob salohiyatidan samarali foydalanishi zarur. Ayni paytda, mintaqalardagi resurslardan foydalanish samaradorligi, investitsiyaviy jozibadorlik va innovatsion faoliyatni rivojlantirish bo'yicha qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, kichik va o'rta shaharlarni rivojlantirish, chekka hududlarda infratuzilmani yaxshilash hamda hududiy klasterlarni samarali shakllantirish va ularning milliy iqtisodiyotga integratsiyasini ta'minlash yo'nalishida chuqur ilmiy asoslangan yechimlar talab etiladi. Mintaqaviy siyosatdagi bu kamchiliklar mahalliy aholining migratsiyasini kuchaytirishi, ish o'rinlari yaratish jarayonini sekinlashtirishi va umumiy iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli jihatdan tadqiq qilingan. Jahon olimlari orasida mintaqaviy siyosatning nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha ko'plab muhim ishlar qilingan. Masalan, Michael P ...