KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda taʼlim sohasiga yoʻnaltirilgan davlat byudjeti xarajatlari 62,1 trillion soʻmni tashkil etib, bu umumiy byudjet xarajatlarining 17,9% ini tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich 2022-yilga nisbatan 15,3% ga oʻsgan boʻlib, mamlakatda taʼlim-tarbiya jarayonlariga berilayotgan ustuvor ahamiyatni yaqqol koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, yoshlar orasida ilm-fanga qiziqishni oshirish va ularni intellektual faoliyatga yoʻnaltirish maqsadida 2023-yil davomida ilmiy-tadqiqot ishlariga ajratilgan mablagʻlar 3,5 trillion soʻmga yetdi, bu yalpi ichki mahsulotning taxminan 0,5% ini tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar taʼlim va ilm-fanning jamiyat rivojidagi fundamental rolini, shuningdek, shaxsning intellektual salohiyatini yuksaltirishga qaratilgan saʼy-harakatlarning davlat siyosati darajasiga koʻtarilganligini aks ettiradi. Ayniqsa, buyuk ajdodlarimizning ilmiy-pedagogik merosini oʻrganish va uni zamonaviy taʼlim tizimiga integratsiya qilish bugungi kunda dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Bugungi globallashuv va axborot texnologiyalari davrida, jamiyatning bilish jarayonlari, taʼlim usullari va shaxs rivojlanishiga boʻlgan yondashuvlari murakkablashmoqda. Aynan shu sharoitda Mirzo Ulugʻbek kabi buyuk mutafakkirlarning pedagogik gʻoyalari va maʼrifatparvarlik faoliyatini qayta koʻrib chiqish zarurati paydo boʻladi. Chunki uning taʼlimga, ilm-fanga boʻlgan innovatsion qarashlari, kognitiv psixologiya tamoyillariga mos keladigan bilimlarni konstruktiv tarzda oʻzlashtirishga qaratilgan yondashuvlari bugungi kun talablariga ham javob beradi. Zamonaviy taʼlim tizimida uchraydigan, masalan, oʻquvchilarning tanqidiy fikrlash koʻnikmalarining yetishmasligi, ilmiy tadqiqotlarga boʻlgan motivatsiyaning pasayishi kabi muammolarni hal qilishda Ulugʻbek merosidan ilhom olish, uning bilimni chuqur oʻzlashtirishga qaratilgan metodologiyasini oʻrganish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, uning gʻoyalarini psixologik aspektda tahlil qilish orqali taʼlim jarayonining samaradorligini oshirish, oʻquvchilarda ijodiy va ilmiy dunyoqarashni shakllantirish uchun yangi imkoniyatlar ochiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, jahon miqyosida koʻplab olimlar taʼlim nazariyasi va psixologiyasi sohasida fundamental tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, Jan Piaget (1936) bilish jarayonlarining bosqichma-bosqich rivojlanish nazariyasini ishlab chiqqan va bo ...