KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning sanoat ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 5.5% ga oshib, 686.7 trillion so‘mni tashkil etdi [1]. Bu o‘sish ko‘plab sohalarda, xususan, kimyo, neft-gaz, energetika va elektronika sanoatida moddiy xususiyatlarga bo‘lgan talabni kuchaytirmoqda. Xususan, yuqori dielektrik o‘tkazuvchanlikka ega materiallarga bo‘lgan ehtiyoj elektron komponentlar ishlab chiqarishda, jumladan, kondensatorlar, izolyatorlar va sensorlar yaratishda ayniqsa muhimdir. Molekulalarning qutblanishi jarayonlarini chuqur tushunish va ularni boshqarish orqali yangi avlod materiallarini yaratish imkoniyati O‘zbekiston iqtisodiyotining yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish salohiyatini oshirishi mumkin. Masalan, energiya samaradorligini 10-15% ga oshiruvchi yangi dielektrik materiallar ishlab chiqarish energetika sektorida yiliga 50-70 milliard so‘m iqtisodiy foyda keltirishi mumkin [2]. Shu bois, molekulyar qutblanish mexanizmlarini chuqur tadqiq qilish va ularning amaliy qo‘llanilishini optimallashtirish O‘zbekistonning innovatsion rivojlanish strategiyasining ajralmas qismi hisoblanadi. Bugungi kunda texnologik rivojlanishning jadallashuvi, ayniqsa, mikroelektronika, fotonika va biomeditsina sohalarida yangi materiallarga bo‘lgan talabni oshirmoqda. Molekulyar qutblanish, moddalarning elektr maydoniga reaksiyasini belgilovchi asosiy fizik-kimyoviy xususiyatlardan biri sifatida, bu talablarni qondirishda markaziy o‘rin egallaydi. Molekulalarning qutblanuvchanligini nazorat qilish va optimallashtirish orqali yuqori samarali dielektriklar, sensorlar, optik qurilmalar va hatto dori vositalarini yaratish imkoniyatlari kengaymoqda. Biroq, murakkab molekulyar tizimlarda qutblanish jarayonlarining to‘liq mexanizmlarini tushunish, ayniqsa, harorat, bosim va boshqa tashqi sharoitlar ta’sirida yuzaga keladigan o‘zgarishlarni bashorat qilish va ularni amaliyotga tatbiq etish hali ham hal etilmagan bir qator muammolarni o‘z ichiga oladi. Jumladan, real sharoitlarda yuqori dielektrik o‘tkazuvchanlikni saqlab qoluvchi, termo-barqaror va nisbatan arzon materiallarni sintez qilish, shuningdek, ularning ishlash muddatini uzaytirish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Molekulyar qutblanish sohasidagi tadqiqotlar o‘tgan asrning boshlaridan beri jadal rivojlanib kelmoqda. Peter Debye (1912) suyuqliklarning dielektrik xususiyatlarini tushuntirish uchun ...