KURS ISHI

KIRISH Qoʻrgʻoshinning olinishi, fizikaviy va kimyoviy xossalarini oʻrganish bugungi kunda sanoat va ekologiya nuqtai nazaridan gʻoyat dolzarb hisoblanadi. Global miqyosda qoʻrgʻoshin bozorining hajmi 2023-yilda qariyb 30 milliard AQSH dollarini tashkil etgan boʻlib, 2030-yilga kelib bu koʻrsatkich 40 milliard AQSH dollaridan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu oʻsish avtomobil akkumulyatorlari, kabel izolyatsiyalari va himoya materiallari ishlab chiqarishdagi barqaror talab bilan bogʻliq. Oʻzbekiston sanoatida ham qoʻrgʻoshin xomashyosiga boʻlgan talab ortib bormoqda; 2022-yilda respublikada qoʻrgʻoshin va uning qotishmalari importi 15 ming tonnadan oshib, bu 2020-yilga nisbatan 25% ga koʻpdir [2]. Bu raqamlar, mamlakatimiz iqtisodiyotidagi sanoatlashuv jarayonlari va yangi texnologiyalar rivojlanishi bilan bevosita bogʻliq boʻlib, qoʻrgʻoshinning samarali ishlab chiqarish usullarini optimallashtirish va uni qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish zaruratini yanada kuchaytiradi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, qoʻrgʻoshin sanoatning koʻplab tarmoqlari uchun strategik ahamiyatga ega boʻlsa-da, uning toksikligi ekologik va inson salomatligiga jiddiy xavf tugʻdiradi. Qoʻrgʻoshin tarkibli chiqindilarni utilizatsiya qilish va qayta ishlash muammosi hal etilmagan holda qolmoqda, bu esa atrof-muhit ifloslanishining oldini olish uchun innovatsion yechimlarni talab qiladi. Anʼanaviy pirometallurgik usullar yuqori energiya sarfi va zaharli gazlar chiqindisi bilan bogʻliq boʻlib, bu usullarni ekologik jihatdan toza va iqtisodiy samaraliroq alternativlar bilan almashtirish zarurati bor. Shuningdek, galenit rudasidan qoʻrgʻoshinni ajratib olish jarayonlarini optimallashtirish va mahalliy xomashyo bazasidan maksimal darajada foydalanish orqali resurs tejamkorligini taʼminlash ham muhim vazifadir. Qoʻrgʻoshinning yangi qotishmalarini ishlab chiqish va uni qayta ishlash orqali ikkilamchi xomashyo resurslarini koʻpaytirish ham iqtisodiy jihatdan foydali boʻlishi mumkin [3]. Qoʻrgʻoshinning olinishi va xossalari boʻyicha tadqiqotlar uzoq tarixga ega. Ingliz kimyogari Robert Boyle (XVII asr) qoʻrgʻoshinning oksidlanish jarayonlarini oʻrganib, uning havoda qizdirilganda turli oksidlarni hosil qilishini aniqlagan. Fransuz olimi Antoine Lavoisier (XVIII asr) qoʻrgʻoshinning yonishi va uning massasi oʻzgarishi haqidagi tajribalari orqali kimyoviy elementlarning saqlan ...