KURS ISHI

KIRISH Moliya iqtisodiy tizimning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida har qanday davlat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida markaziy o'rin egallaydi. O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda amalga oshirilgan keng qamrovli iqtisodiy islohotlar, ayniqsa, moliyaviy bozorlarni erkinlashtirish va raqamlashtirish jarayonlari moliya tushunchasi va mohiyatini zamonaviy kontekstda qayta ko'rib chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sib, 90 mlrd dollardan oshdi [1], bu o'sishda moliyaviy sektorning hissasi tobora ortib bormoqda. Bank aktivlarining 2023-yil yakuni bo'yicha 580 trln so'mni tashkil etishi [2] va qimmatli qog'ozlar bozorida savdolar hajmining 15 trln so'mga yetishi [3] moliyaning jamiyat va iqtisodiyotdagi rolini yaqqol ko'rsatadi. Raqamli moliya xizmatlari segmenti 2023-yilda 25% o'sishni ko'rsatib, mobil bank ilovalari orqali amalga oshirilgan operatsiyalar hajmi 200 trln so'mdan oshdi [4]. Bu ko'rsatkichlar moliyaning shunchaki pul mablag'lari harakati emas, balki iqtisodiy o'sish, investitsiya jalb qilish va aholi farovonligini ta'minlashning muhim mexanizmi ekanligini tasdiqlaydi. Moliya tushunchasi va mohiyatini aniqlashga turli yondashuvlar mavjudligi bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida o'ta dolzarb ahamiyat kasb etadi. Iqtisodiyotning kompleks tabiati, doimiy o'zgaruvchan moliyaviy innovatsiyalar (masalan, DeFi, raqamli aktivlar) va geosiyosiy o'zgarishlar moliyaviy munosabatlarning mohiyatini qayta baholashni taqozo etadi. Mavjud moliyaviy nazariyalar ko'pincha an'anaviy iqtisodiy sharoitlar uchun yaratilgan bo'lib, ular raqamli iqtisodiyot, blokcheyn texnologiyalari va markazlashmagan moliya (DeFi) kabi yangi fenomenlarning o'ziga xos jihatlarini to'liq qamrab ololmayapti. Moliyaviy xizmatlarning tezkor rivojlanishi, ularning chegaralarining xiralashishi va yangi moliyaviy instrumentlarning paydo bo'lishi moliya tushunchasiga klassik yondashuvlarni yetarli qilmayapti. Masalan, O'zbekistonda kripto-aktivlar bozorining rivojlanishi va qonuniy tartibga solishga bo'lgan ehtiyoj [5] ushbu masalaning naqadar muhimligini ko'rsatmoqda. Binobarin, moliyaning klassik va zamonaviy ta'riflarini sintez qilish, uning iqtisodiy munosabatlardagi rolini yangicha nuqtai nazardan ...