KURS ISHI

KIRISH Jahon moliyaviy bozorining hajmi 2023-yilda 650 trillion dollardan oshib, doimiy ravishda o‘sish tendensiyasini ko‘rsatmoqda [1]. O‘zbekistonda esa korxonalarining umumiy aylanmasida investitsiyalar ulushi 2023-yil yakunlari bo‘yicha 15% ga yetdi, bu oldingi yilga nisbatan 2 punktga ko‘pdir [2]. Bunday dinamik va murakkab moliyaviy muhitda korxona va davlat muassasalari faoliyatini samarali boshqarish, resurslardan oqilona foydalanish hamda iqtisodiy o‘sish sur'atlariga erishish uchun moliyaviy boshqaruvning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o‘rganish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Ayniqsa, global iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashda moliyaviy boshqaruvning o‘rni tobora ortib bormoqda. Hozirgi kunda ko‘plab korxonalar va davlat organlari moliyaviy resurslarni optimallashtirish, investitsiya loyihalarini samaradorligini oshirish va risklarni boshqarishda qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Kapital tuzilmasini optimallashtirish, investitsiya qarorlarini qabul qilishda ilmiy asoslangan yondashuvlarni qo‘llash va likvidlikni ta’minlash bo‘yicha mavjud muammolarni hal etish zarurati bugungi kurs ishining asosiy motivatsiyasini tashkil etadi. Shuningdek, O‘zbekiston iqtisodiyotini modernizatsiya qilish va raqobatbardoshligini oshirishda zamonaviy moliyaviy boshqaruv usullaridan samarali foydalanish hal etilmagan dolzarb masalalardan biridir. Moliyaviy boshqaruv nazariyasi jahon miqyosida uzoq yillardan buyon tadqiqot obyekti bo‘lib kelgan. Masalan, M. Fridman o‘zining monetar nazariyalari bilan pul massasining iqtisodiyotga ta’sirini asoslab bergan [3]. J. Tobin esa investitsiyalar va foiz stavkalari o‘rtasidagi munosabatni o‘rganib, "Tobin's Q" koeffitsientini ishlab chiqqan [4]. Stigglitz nazariy jihatdan bozor nomukammalliklari va axborotning simmetriyasiz taqsimlanishining moliyaviy qarorlarga ta’sirini tahlil qilgan [5]. X. Markowitz esa portfel nazariyasini yaratib, risk va rentabellik o‘rtasidagi optimal muvozanatga erishish yo‘llarini ko‘rsatib bergan [6]. Uilyams Sharpe esa "Kapital aktivlarini baholash modelini" (CAPM) ishlab chiqqan bo'lib, bu investorlarning riskni baholash va portfelni tuzishda muhim vosita hisoblanadi [7]. O‘zbekistonda ham moliyaviy boshqaruv masalalariga bag‘ishlangan qator tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, prof. A. G‘ulomov moliyaviy menejmentning nazariy asoslarini va korxona moliyasini boshqari ...