KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda moliyaviy bozorlarning jadal rivojlanishi so'nggi yillarda iqtisodiyotning dinamik o'sishiga xizmat qilmoqda. O'zR Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard AQSH dollarini tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 17% ga o'sishni ko'rsatdi [1]. Ichki korxonalarning o'z kapital bozorlaridan mablag' jalb qilish imkoniyatlari ham kengayib, aksiyadorlik jamiyatlari tomonidan chiqarilgan qimmatli qog'ozlar hajmi oxirgi uch yilda o'rtacha 12% ga oshgan [2]. Global miqyosda esa, moliyaviy xizmatlar bozori 2024-yilda 30,5 trillion AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa moliyaviy boshqaruvning global iqtisodiyotdagi fundamental rolini yanada mustahkamlaydi [3]. Ushbu raqamlar mamlakat va jahon iqtisodiyotida moliyaviy resurslarni samarali boshqarishning naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Moliyaviy boshqaruvning hozirgi sharoitda ahamiyati nafaqat mablag'larni jalb qilish va taqsimlashda, balki makroiqtisodiy beqarorlik, global inflatsiya bosimlari va geopolitik o'zgarishlar sharoitida korxonalarning barqarorligini ta'minlashda ham muhimdir. Zamonaviy korxonalar, ayniqsa O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda, kredit resurslarining qimmatlashuvi, valyuta kurslarining o'zgaruvchanligi va xalqaro raqobatning kuchayishi kabi moliyaviy risklar bilan duch kelmoqdalar [4]. Shuningdek, investitsiya qarorlarini qabul qilishda moliyaviy tahlilning chuqurligi, kapital tuzilmasini optimallashtirish va pul oqimlarini samarali boshqarish bo'yicha amaliy yechimlar yetishmasligi korxona rivojlanishiga to'siq bo'lmoqda. Ushbu muammolar hal etilmasdan qolsa, korxonalarning uzoq muddatli o'sishi va raqobatbardoshligi xavf ostida qolishi mumkin, bu esa moliyaviy boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Moliyaviy boshqaruv nazariyasi va amaliyoti ko'plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Jumladan, Irving Fisher (1930) o'zining "The Theory of Interest" asarida vaqtinchalik preferensiya nazariyasi orqali investitsiya qarorlarining asosini shakllantirgan [5]. Harry Markowitz (1952) portfel nazariyasini ishlab chiqib, riskni diversifikatsiya qilish orqali optimal investitsiya portfelini yaratish imkoniyatlarini ko'rsatgan [6]. Franco Modigliani va Merton Miller (1958) kapital tuzilmasi nazariyasiga doi ...