KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining so'nggi yillardagi iqtisodiy islohotlari natijasida ichki yalpi mahsulot (YaIM) o'sishi 2023-yilda 6.0% ni tashkil etdi, bu esa hukumatning dastlabki 5.5% prognozlaridan yuqoridir [1]. Bu ko'rsatkich mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini aks ettirsa-da, prognozlash aniqligini oshirish zarurligini ko'rsatadi. So'nggi besh yilda mamlakatda xorijiy investitsiyalar hajmi 2 barobarga ortib, 2023-yilda 10 milliard AQSH dollaridan oshdi [2], bu esa investorlar uchun ishonchli moliyaviy prognozlash tizimlarining ahamiyatini yanada oshiradi. Korxonalar darajasida esa, O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda yirik va o'rta korxonalarning atigi 45% dan ortig'i muntazam va tizimli moliyaviy prognozlash mexanizmlariga ega bo'lgan [3], bu rivojlangan mamlakatlardagi 70-80% ko'rsatkichidan sezilarli darajada pastdir. Ushbu holat, ichki resurslarni samarali taqsimlash va tashqi moliyalashtirishni jalb qilish uchun korxonalarda moliyaviy prognozlash salohiyatini kuchaytirish zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Global miqyosda, moliyaviy texnologiyalar (FinTech) bozori 2023-yilda 260 milliard dollarga baholangan va 2030-yilga borib 1 trillion dollardan oshishi kutilmoqda [4], bu esa moliyaviy prognozlash uchun yangi, yanada murakkab va aniqroq vositalar paydo bo'lishiga zamin yaratmoqda. Bugungi tez o'zgaruvchan global iqtisodiyot sharoitida korxonalar va davlat organlari uchun kelajakdagi moliyaviy holatni aniq bashorat qilish strategik ahamiyat kasb etadi. Moliyaviy prognozlash, nafaqat resurslarni oqilona taqsimlash, balki investitsiya qarorlarini qabul qilish, risklarni boshqarish va barqaror o'sishni ta'minlash uchun ham muhim vositadir. O'zbekiston iqtisodiyotining liberallashuvi va raqamli transformatsiya jarayonlari moliyaviy prognozlashga bo'lgan talabni oshirmoqda. Biroq, mavjud tizimlarda ba'zi muammolar, jumladan, ma'lumotlar bazalarining tarqoqligi, prognozlash modellarining mahalliy sharoitlarga to'liq moslashmaganligi, yuqori darajadagi noaniqliklar va malakali kadrlar yetishmovchiligi kuzatilmoqda. Ayniqsa, kichik va o'rta biznes subyektlari orasida moliyaviy prognozlashning ilmiy asoslangan va amaliy jihatdan qo'llaniladigan usullarini joriy etishda qator qiyinchiliklar mavjud bo'lib, bu ularning rivojlanishiga to'siq bo'lmoqda. Shu sababli, moliyaviy prognozlash asosla ...