KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotida xususiy sektorning ulushi 82% ga yetdi [1], bu mulkchilik munosabatlarining iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. So'nggi yillarda xususiy mulkchilikka asoslangan korxonalar soni 15% ga oshib, umumiy korxonalar sonining 90% dan ortig'ini tashkil etmoqda [2]. Global miqyosda, BMTning Tijorat va Taraqqiyot Konferensiyasi (UNCTAD) hisobotlariga ko'ra, xorijiy investitsiyalarning global hajmi 2023-yilda 1,3 trillion dollarni tashkil etdi [3], bu investitsiya oqimlarining mulk huquqlari himoyasiga bevosita bog'liqligini isbotlaydi. Shu bilan birga, 2024-yilga kelib jahon mulk bozorining hajmi 450 trillion dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [4], bu iqtisodiy rivojlanishning asosiy drayveri sifatida mulkchilik munosabatlarining doimiy ahamiyatini ta'kidlaydi. O'zbekistonda yerga nisbatan mulkchilik huquqlarini belgilash va kadastr tizimini raqamlashtirish ishlari jadallashmoqda, ammo bu boradagi amaliy mexanizmlarni takomillashtirish orqali mamlakatning investitsion jozibadorligini yanada oshirish imkoniyatlari mavjud [5]. Mulkchilik munosabatlari iqtisodiy tizimning poydevori bo'lib, uning samaradorligi va barqarorligini belgilaydi. Ushbu munosabatlar resurslarni taqsimlash, investitsiyalarni jalb qilish, innovatsiyalarni rag'batlantirish va umumiy farovonlikni oshirishda markaziy rol o'ynaydi. Bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va xususiy sektorni yanada rivojlantirish zarurati mulkchilik munosabatlaridagi mavjud institutsional bo'shliqlarni bartaraf etishni taqozo etmoqda. Xususan, mulk huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini mustahkamlash, davlat mulkini xususiylashtirish jarayonlarini shaffoflashtirish, intellektual mulk himoyasini kuchaytirish va zamonaviy kadastr tizimini to'liq joriy etish kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan. Ushbu kurs ishi mazkur muammolarni chuqur tahlil qilib, ularni bartaraf etish bo'yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishga qaratilgan bo'lib, iqtisodiy islohotlarning keyingi bosqichlariga muhim hissa qo'shadi [6]. Mulkchilik munosabatlari nazariyasi uzoq va boy tarixga ega bo'lib, ko'plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Karl Marks (1867) o'zining "Kapital" asarida mulkchilik shakllarining tarixiy rivojlanishini va uning ijtimoiy-iqtis ...