KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning 5.8%i ijtimoiy sohaga yo'naltirilgan bo'lib, bu soha rivojiga davlat byudjetidan 60 trln so'mdan ortiq mablag' ajratilgan [1]. Davlat mulki ulushi 2022-yilda iqtisodiyotda 50%dan oshganini hisobga olsak, mulkchilik munosabatlarining ijtimoiy soha samaradorligiga ta'siri juda muhimdir [2]. Xususan, sog'liqni saqlash sohasida xususiy sektorning ulushi oxirgi besh yilda 15%dan 25%ga ko'tarilgan bo'lsa-da, aholiga ko'rsatilayotgan tibbiy xizmatlar sifatini oshirish va ulardan foydalanish imkoniyatini kengaytirish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda [3]. Ta'lim tizimida ham xususiy maktablar va oliy ta'lim muassasalarining soni ortayotganiga qaramay, ularning umumiy ta'lim sifatiga ta'siri va davlat-xususiy sherikchilik mexanizmlarini takomillashtirish masalasi hamon ilmiy asoslashga muhtoj [4]. Bugungi kunda mulkchilik munosabatlarining ijtimoiy soha rivojlanishidagi roli tobora ortib bormoqda, chunki global iqtisodiy o'zgarishlar va jamiyat ehtiyojlarining doimiy transformatsiyasi ushbu ikki soha o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni kuchaytirmoqda. Ayniqsa, ijtimoiy sohadagi infratuzilma loyihalariga xususiy investitsiyalarni jalb qilish, davlat va xususiy sektor o'rtasidagi samarali hamkorlik modellarini ishlab chiqish, shuningdek, subsidiyalarning maqsadli va samarali ishlatilishini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etadi. Mulkchilik shakllarining xilma-xilligi ijtimoiy xizmatlarning sifati va arzonligiga qanday ta'sir ko'rsatishi, resurslardan oqilona foydalanishni ta'minlash va ijtimoiy adolatni mustahkamlash bo'yicha amaliy yechimlar ishlab chiqish zaruriyati bu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Ushbu tadqiqot mulkchilik munosabatlari va ijtimoiy sohaning o'zaro ta'sirini chuqur tahlil qilib, mavjud muammolarga yechim topishga qaratilgan amaliy tavsiyalar berishni maqsad qilgan. Jahon iqtisodiyotshunosligida mulkchilik munosabatlari va ularning ijtimoiy sohaga ta'siri masalasi ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Ronald Koouz (1937) tranzaksiya xarajatlari nazariyasini ishlab chiqqan bo'lib, mulk huquqlarining aniq belgilanishi iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim rol o'ynashini ko'rsatgan [5]. Alchian va Demsets (1972) mulk huquqlari nazariyasini rivojlantirib, mulkchilikning turli shakllari resurslardan foydalanish samaradorligiga qanday ta'sir etishini tahlil qilganlar [6 ...