KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida mulkchilik munosabatlari so'nggi yillarda jadal transformatsiyaga uchramoqda. Jumladan, O'zR Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 82% dan ortig'i xususiy sektor hissasiga to'g'ri keldi, bu 2016-yildagi 70% ko'rsatkichidan sezilarli o'sishni anglatadi [1]. Bu davr mobaynida, xususiylashtirish jarayonlari doirasida 3000 dan ortiq davlat korxonalari va aktivlari xususiy sektorga o'tkazildi, natijada kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari soni 2016-yildagi 250 mingdan 2023-yilga kelib 500 mingdan oshdi [2]. Global miqyosda ham mulkchilik munosabatlari va iqtisodiy tizimlarning o'zgarishi YaIMning o'sishida muhim rol o'ynaydi; masalan, Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, xususiy sektor ulushi yuqori bo'lgan mamlakatlarda o'rtacha YaIM o'sishi davlat monopoliyalari ustun bo'lgan mamlakatlarga nisbatan 1.5-2 barobar yuqori bo'ladi [3]. Bu raqamlar mulkchilik munosabatlarining iqtisodiy rivojlanishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda mulkchilik munosabatlari va iqtisodiy tizimlar o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni chuqur tahlil qilish strategik ahamiyat kasb etmoqda. Global iqtisodiyotda davlat mulkining roli pasayib, xususiy sektorning innovatsiyalar va samaradorlikni oshirishdagi salohiyati tobora ortib borayotgan bir sharoitda, ushbu mavzu ayniqsa dolzarbdir. O'zbekiston kabi transformatsiyadan o'tayotgan mamlakatlarda mulkchilik munosabatlarining optimallashtirilishi iqtisodiy o'sishni jadallashtirish, raqobatbardoshlikni oshirish va aholi farovonligini ta'minlash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Biroq, mulkchilik tarkibidagi o'zgarishlar bilan bog'liq risklarni baholash, samaradorlikni oshirish bo'yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqish va strategik rejalashtirish masalalari yetarli darajada o'rganilmagan. Mulkchilikning huquqiy va iqtisodiy asoslari, uning turli iqtisodiy tizimlardagi evolyutsiyasi, shuningdek, xususiylashtirish jarayonlarining iqtisodiy samaradorligi va ijtimoiy oqibatlarini chuqur tahlil qilish zarurati mavjud. Bu tadqiqot nafaqat nazariy bilimlarni boyitadi, balki amaliy siyosatni ishlab chiqish uchun muhim asos bo'lib xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan bo'lsa-da, ba'zi bo'shliqlar saqlanib qolgan. Jahon miqyosida mulkchilik munosabatla ...