KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida sugʻurta bozorining umumiy hajmi 2023-yil yakunlari boʻyicha 10,6 trillion soʻmni tashkil etgan boʻlib, bu 2022-yilga nisbatan 44% ga oʻsishni koʻrsatadi [1]. Xususan, mulkiy javobgarlikni sugʻurtalash segmenti ushbu koʻrsatkichning 1,2 trillion soʻmlik qismini tashkil etib, soʻnggi uch yilda oʻrtacha 25% yillik oʻsish surʼatini namoyish etgan [2]. Bu oʻsish, asosan, qurilish, transport va ishlab chiqarish sohalaridagi investitsiyalar hajmining ortishi, shuningdek, majburiy sugʻurta turlarini kengaytirish borasidagi davlat siyosati bilan bogʻliq. Shunga qaramay, mazkur segmentning YaIMdagi ulushi rivojlangan mamlakatlardagi oʻrtacha 2-3% koʻrsatkichidan ancha past boʻlib, hozircha 0,5% atrofida turibdi [3]. Global miqyosda mulkiy javobgarlikni sugʻurtalash bozori 2023-yilda 450 milliard dollardan oshgan boʻlib, mutaxassislarning fikricha, 2028-yilga qadar yillik 6,8% oʻsish surʼati bilan 620 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [4]. Bu raqamlar mulkiy javobgarlikni sugʻurtalashning iqtisodiy barqarorlikni taʼminlashdagi rolini yaqqol koʻrsatadi. Bugungi kunda mulkiy javobgarlikni sugʻurtalash tizimida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, sugʻurta mahsulotlarining diversifikatsiyasi yetarli emasligi, xizmat koʻrsatish sifati va tezkorligining xalqaro standartlarga mos kelmasligi, shuningdek, sugʻurta kompaniyalari faoliyatida raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasining pastligi soha rivojiga toʻsqinlik qilmoqda [5]. Korxonalar va jismoniy shaxslarning sugʻurta madaniyati va huquqiy savodxonligini oshirish zarurati ham dolzarb masalalardan biridir, chunki aholining 60% dan ortigʻi sugʻurta turlari va ularning afzalliklari haqida yetarli maʼlumotga ega emas [6]. Mavjud huquqiy bazada ham baʼzi boʻshliqlar mavjud boʻlib, ular sugʻurta nizolarini hal qilishda murakkabliklarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, zarar hajmini aniqlash, sugʻurta hodisasini tan olish va kompensatsiya toʻlash mexanizmlarini optimallashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish talab etiladi. Ushbu kurs ishi ana shu muammolarni har tomonlama tahlil qilish va ularga yechim topishga qaratilgan. Mulkiy javobgarlikni sugʻurtalash masalalari jahon va oʻzbek olimlari tomonidan keng oʻrganilgan. Xususan, Allan Rejda (2014) oʻzining "Principles of Risk Management and Insurance" asarida sugʻurta nazariyasining asoslarini, riskl ...