KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish jarayonlari so'nggi yillarda jadal sur'atlarda amalga oshirilmoqda. Iqtisodiyot vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuniga qadar davlat ishtirokidagi korxonalar soni 2018-yilga nisbatan 25% ga qisqartirilgan [1]. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi hisobotlariga ko'ra, 2022-2023 yillarda 1000 ga yaqin davlat obyekti xususiylashtirilib, budjetga 15 trillion so'mdan ortiq mablag' jalb qilingan [2]. Jumladan, "O'zmetkombinat" AJning davlat ulushi xorijiy investorlarga sotilishi natijasida 420 million dollar to'g'ridan-to'g'ri investitsiya kiritilgan [3]. Ushbu jarayonlar mamlakat iqtisodiyotining bozor tamoyillariga o'tishini jadallashtirish, raqobat muhitini yaxshilash va iqtisodiy o'sishni ta'minlashda muhim rol o'ynamoqda. Shu bilan birga, global miqyosda 2022-yilda davlat aktivlarini xususiylashtirish bo'yicha bitimlar hajmi 300 milliard dollarni tashkil etgan [4], bu esa ushbu mavzuning xalqaro miqyosdagi dolzarbligini ko'rsatadi. Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish masalasi nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirish, balki davlat boshqaruvida shaffoflikni ta'minlash, korrupsiyani kamaytirish va mulkchilik munosabatlarini tartibga solish kabi ijtimoiy-siyosiy jihatlar bilan ham chambarchas bog'liq. Hozirgi kunda O'zbekistonda xususiylashtirishdan keyingi korxonalarning barqaror faoliyatini ta'minlash, investorlar huquqlarini himoya qilish, kichik va o'rta biznesni rivojlantirish uchun shart-sharoit yaratish hamda strategik muhim tarmoqlardagi davlat ishtirokini optimallashtirish kabi qator hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, xususiylashtirilgan obyektlarning samaradorligini baholash, xususiylashtirish jarayonlarining ijtimoiy oqibatlarini minimallashtirish va xususiy mulkchilikning huquqiy asoslarini yanada mustahkamlash masalalari chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab etadi. Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishning nazariy hamda amaliy jihatlari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, J. Stiglitz (1994) o'z tadqiqotlarida xususiylashtirish jarayonlarining samaradorligini ta'minlashda axborot assimetriyasi va boshqaruv mexanizmlarining rolini yoritib bergan [5]. R. Shleifer va R. Vishny (1994) xususiylashtirilgan korxonalarning korporativ boshqaruvi va ularning moliyaviy samaradorligi o'rtasidagi bog ...