KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik subyektlari soni 2024-yilning birinchi choragida 590 mingdan oshib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 15% ga o‘sdi [1]. Bu o‘sish mamlakat yalpi ichki mahsulotining (YaIM) 55% ini ta’minlaydigan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sektorining iqtisodiy barqarorlik va bandlikni ta’minlashdagi muhim rolini yaqqol ko‘rsatadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash uchun ajratilgan kreditlar hajmi 75 trln so‘mdan oshdi, bu umumiy kredit portfelining qariyb 30% ini tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar tadbirkorlik kapitalining iqtisodiyotdagi dolzarb ahamiyatini tasdiqlaydi. Tadbirkorlik kapitalining samarali shakllantirilishi va maqsadli yo‘naltirilishi yangi ish o‘rinlari yaratish, innovatsion g‘oyalarni amalga oshirish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Shunga qaramay, bu sohada moliyalashtirish mexanizmlari, venchur kapitali ekotizimini rivojlantirish va risklarni boshqarish borasida hali ham bir qator muammolar mavjud. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida tadbirkorlik kapitali global raqobatbardoshlikni oshirishning asosiy vositalaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Global venchur kapitali bozorining hajmi 2023-yilda 450 milliard dollardan ortiqni tashkil etgan [4], bu esa innovatsion startaplarga bo‘lgan talabning yuqoriligini ko‘rsatadi. O‘zbekiston uchun bu mavzu ayniqsa dolzarbdir, chunki mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish va texnologik taraqqiyotni tezlashtirish uchun samarali tadbirkorlik kapitali tizimi zarur. Ushbu izlanish, tadbirkorlik kapitalining nazariy asoslarini chuqur o‘rganish, uning shakllanishi va rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi amaliy muammolarni aniqlash hamda ularni hal etish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Xususan, resurslarning cheklanganligi, moliyalashtirish manbalariga kirishdagi qiyinchiliklar, venchur madaniyatining yetishmasligi va huquqiy infratuzilmaning mukammal emasligi kabi masalalar hal etilmagan bo‘lib, bu tadqiqotning asosiy zaruratini belgilaydi. Tadbirkorlik va tadbirkorlik kapitalining nazariy asoslari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Yozef Shumpeter (1934) “Innovatsiyalar kashfiyoti nazariyasi”ni taklif etib, tadbirkorlarni iqtisodiy rivojlanishning asosiy dvigatili va yangi kombinatsiyalar ...