KURS ISHI

KIRISH Bugungi globallashuv va shiddatli raqobat sharoitida har bir mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining asosiy drayverlaridan biri bo'lgan narx siyosati va davlat tomonidan tartibga solish mexanizmlari tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlari bo'yicha ma'lumotlariga ko'ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti 6% ga o'sgan bo'lsa-da [1], iste'mol narxlari indeksi (INI) 8.77% ni tashkil etdi [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy o'sishni inflyatsion bosimlarni jilovlash bilan uyg'unlashtirish zaruriyatini yaqqol ko'rsatmoqda. Jahon bankining 2024-yilgi hisobotida qayd etilishicha, global miqyosda oziq-ovqat va energiya narxlarining o'zgaruvchanligi rivojlanayotgan davlatlar iqtisodiyotiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda, bu esa hukumatlardan narx siyosatiga nisbatan yanada moslashuvchan va puxta yondashuvni talab etadi [3]. Xususan, 2023-yilda Jahon iqtisodiyoti bozorlaridagi tovar narxlarining o'zgaruvchanligi o'rtacha 12-18% oralig'ida bo'lib, bu mahalliy narxlar barqarorligiga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir ko'rsatdi [4]. O'zbekiston iqtisodiyotida davlat tomonidan tartibga solinadigan sektordagi ulushning hali ham salmoqli ekanligi, masalan, energetika va kommunal xizmatlar sohasida narxlar shakllanishi markazlashgan holda boshqarilishi, bozor mexanizmlari bilan uyg'unlashgan samarali narx siyosatini ishlab chiqishni ustuvor vazifa qilib belgilaydi. Narx siyosati va davlat tomonidan tartibga solish muammosi iqtisodiy rivojlanishning barcha bosqichlarida fundamental masalalardan biri bo'lib kelgan. Hozirgi kunda O'zbekistonda amalga oshirilayotgan bozor islohotlari, iqtisodiyotni liberallashtirish va investitsion muhitni yaxshilash jarayonlari fonida ushbu mavzu yanada ahamiyat kasb etadi. Chunki, samarali narx siyosati inflyatsiyani jilovlash, aholining ijtimoiy himoyasini ta'minlash, tadbirkorlik faoliyatini rag'batlantirish va umumiy iqtisodiy barqarorlikni saqlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ammo, davlat aralashuvi va bozor mexanizmlari o'rtasidagi optimal muvozanatni topish, turli sektorlarning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda differensial tartibga solish usullarini qo'llash, shuningdek, davlat monopoliyalarini bosqichma-bosqich isloh qilish kabi bir qator murakkab muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Bu esa milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, resurslardan samarali foy ...