KURS ISHI

KIRISH Tamaki mahsulotlari sanoati global miqyosda ulkan iqtisodiy hajmga ega bo'lib, 2023-yilda uning jahon bozori hajmi taxminan 932 milliard dollarni tashkil etgan [1]. Bu raqam 2030-yilga kelib 1.1 trln dollardan oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa sohaga bo'lgan barqaror talab va investorlarning qiziqishini ko'rsatadi [2]. O'zbekistonda esa tamaki mahsulotlari iste'moli bilan bog'liq ijtimoiy-iqtisodiy muammolar dolzarb bo'lib qolmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma'lumotlariga ko'ra, aholining 15 yoshdan yuqori qismida chekuvchilar ulushi 18% ni tashkil etadi [3]. Ushbu ko'rsatkich yildan yilga biroz kamayish tendensiyasiga ega bo'lsa-da, nikotinga bog'liqlik bilan bog'liq sog'liqni saqlash xarajatlari, mehnat unumdorligining pasayishi va ijtimoiy yuklama millionlab dollarga baholanadi [4]. Jumladan, tamaki mahsulotlari iste'moli sababli kelib chiqadigan kasalliklarni davolash uchun har yili davlat budjetidan qariyb 35 million dollar sarflanadi, bu esa yalpi ichki mahsulotning taxminan 0.05% ni tashkil etadi [5]. Bu raqamlar nikotinning nafaqat kimyoviy xususiyatlarini, balki uning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlarini chuqur o'rganish zaruriyatini ko'rsatadi. Nikotinning organik kimyoviy xususiyatlari va inson organizmiga ta'siri global miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar obyekti bo'lib kelmoqda. Biroq, mavjud tadqiqotlar asosan uning farmakologik jihatlari va tamaki bilan bog'liq kasalliklarning patogeneziga qaratilgan bo'lib, nikotinning murakkab kimyoviy transformatsiyalari, uning yangi sintez yo'nalishlari va boshqa biologik faol birikmalar bilan o'zaro ta'siri mexanizmlari organik kimyo nuqtai nazaridan hali to'liq o'rganilmagan. Ayniqsa, tamaki mahsulotlaridagi nikotin va unga aloqador birikmalarning sifat va miqdoriy tahlili bo'yicha zamonaviy, tejamkor va yuqori sezgirlikka ega metodologiyalarni ishlab chiqish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Shuningdek, O'zbekistonda nikotin va tamaki mahsulotlari bilan bog'liq qonunchilikni takomillashtirish, xalqaro tajribani inobatga olgan holda milliy standartlarni ishlab chiqish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu bo'shliqlar mazkur kurs ishi mavzusining dolzarbligini va amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Nikotinning kimyoviy va biologik xususiyatlarini o'rganish bo'yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli ishlar amalga oshirilgan. Masalan, P.J. Wipf (2019) nikotinning enanti ...